Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin savaş suçlusu mu? Buna nasıl karar veriliyor?
ABD Başkanı Biden, Rusya Devlet Başkanı Putin'i "savaş suçlusu" olarak nitelendirdi. Bir kişi nasıl savaş suçlusu ilan ediliyor, buna nasıl karar veriliyor?
ABD Başkanı Joe Biden, Rus güçlerinin Ukrayna'da hastaneleri bombalaması sebebiyle Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'i "savaş suçlusu" olarak nitelendirdi.
Ancak birini savaş suçlusu ilan etmek için belli tanımlar, savaş suçlusu kişilerin nasıl cezalandırılacağına ilişkin belli süreçler var. The Guardian'da yer alan haberde bu sürecin nasıl işlediği anlatıldı.
SAVAŞ SUÇLUSU KİMDİR?
Savaş suçlusu terimi, dünya liderleri tarafından silahlı çatışma yasasında bir dizi kuralı ihlal eden herkes için geçerli. Kurallar, ülkelerin savaş zamanlarında nasıl davranacağını belirliyor.
Bu kurallar, İkinci Dünya Savaşı sonrasında Cenevre Sözleşmelerinden ve daha sonra eklenen protokollerden yola çıkarak değiştirilmiş ve genişletilmiştir.
KİMYASAL VE BİYOLOJİK SİLAH VURGUSU
Kurallar, doktor, hemşire, yaralı asker ve savaş esirleri gibi siviller de dahil olmak üzere, savaşa katılmayan ve artık savaşamayacak durumda olanları korumayı amaçlıyor. Anlaşmalar ve protokoller kimin, hangi silahlarla hedef alınabileceğini belirler. Kimyasal veya biyolojik silahlar da dahil olmak üzere belirli silahlar yasaktır.
HANGİ ÖZEL SUÇLAR BİRİNİ SAVAŞ SUÇLUSU YAPAR?
Savaş suçları askeri gereklilik tarafından gerekçelendirilmeyen kasıtlı öldürme ve mülkün kapsamlı yıkımını, el konulmasını gibi "ağır ihlalleri" içerir. Diğer savaş suçları arasında sivilleri kasten hedef almak, orantısız güç kullanmak, canlı kalkan kullanmak ve rehin almak yer alıyor.
Putin'in bir savaş suçlusu olarak tanımlanabilmesinin en olası yolu, yaygın olarak kabul edilen yasal komuta sorumluluğu. Komutanlar emirlerinin suç olduğunu ya da olma ihtimalini biliyorsa ve bunları önlemek için hiçbir şey yapmadıysa, yasal olarak sorumlu tutulabilirler.
ADALETE GİDEN YOLLAR NEDİR?
Genel olarak, her birinin sınırları olsa da, savaş suçlarını araştırmak ve belirlemek için dört yol vardır. Biri Uluslararası Ceza Mahkemesi (ICC) aracılığıyla.
İkinci seçenek ise, Birleşmiş Milletler'in soruşturma komisyonu üzerindeki çalışmalarını Putin'i yargılamak için karma bir uluslararası savaş suçları mahkemesine devretmesi.
Üçüncüsü, Putin'i NATO, AB ve ABD gibi bir grup ilgili devlet veya grup tarafından yargılanacak bir mahkeme oluşturmak olacaktır. Nürnberg'de Nazi liderlerine karşı açılan askeri mahkemeler buna bir örnek.
Son olarak, bazı ülkelerin savaş suçlarını kovuşturmak için kendi yasaları vardır. Örneğin Almanya Putin'i araştırıyor. ABD'de böyle bir yasa yok ama Adalet Bakanlığı'nın uluslararası soykırım, işkence, çocuk asker toplama ve kadın sünneti gibi eylemlere odaklanan bir bölümü var.
PUTIN NEREDE YARGILANABİLİR?
Bu sorunun yanıtı açık değil. Rusya, ICC'nin yargı yetkisini tanımıyor ve herhangi bir şüpheliyi Hollanda'nın Lahey kentindeki mahkemenin genel merkezine göndermeyecek. Putin, BM tarafından veya ilgili ülkelerden oluşan bir konsorsiyum tarafından seçilen bir ülkede yargılanabilir.
GEÇMİŞTE YARGILANAN LİDER OLDU MU?
Evet. Nürnberg ve Tokyo'daki mahkemelerdeki yakın tarihli özel oturumlara üst düzey liderler Bosna, Kamboçya ve Ruanda'da yaptıklarından dolayı yargılandı.
Eski Yugoslavya lideri Slobodan Milošević, 1990'ların başında Yugoslavya'daki çatışmaları körüklemekten Lahey'deki BM mahkemesi tarafından yargılandı. Mahkeme karara varamadan Milošević hücresinde öldü. Bosnalı Sırp müttefiki Radovan Karadžić ve Bosnalı Sırp askeri lideri General Ratko Mladiç yargılandı ve ömür boyu hapis cezasına çarptırıldı.
