Gizemli ışık hüzmeleri! Deprem anında neden gökyüzünde ışıklar beliyor?
Kahramanmaraş merkezli gerçekleşen deprem tarihin en büyük yıkımlarından biri olarak kayıtlara geçti. Peş peşe iki büyük depremle 11 il enkaz yığınına dönüşürken dikkat çeken sıra dışı bir şey daha vardı: Gökyüzünde belirin gizemli ışılar! Deprem 40 binden fazla vatandaşın hayatını kaybetmesine neden olurken sarsıntı anında gökyüzünde ortaya çıkan ışık huzmelerinin neden meydana geldiği merak konusu oldu. Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü Müdür Yardımcısı Prof. Dr. Ali Pınar tarafından daha önceki yıllarda yapılan açıklamada, deprem ışıklarının fay hareketleriyle alakalı olduğu ifade edilmişti. Peki deprem anında ortaya çıkan ışık nedir, anlamı ne? Deprem olurken neden gökyüzünde ışık beliriyor? İşte detaylar...
- 10
Sismik enerji nedir?
Yer kabuğunda yaşanan ani enerji boşalımı esnasında meydana gelen dalgalanmalar sismik dalga olarak adlandırılır. Yer kabuğunun altında ortaya çıkan bir deprem ya da patlama anında çok büyük bir miktar enerji açığa çıkmış olur. Ortaya çıkan enerjinin bir kısmı faylanma ile birlikte kayaçların deformasyonu için kullanılır. Geri kalan kısmı, ortam özelliklerine bağlı olarak yer içerisinde elastik dalgalar halinde yayılmaya devam eder.
- 11
Sismik dalgalar, depremi meydana getiren kırılma ve faylanma sebebiyle kaynaktan uzaklaşacak şekilde tüm yönlere farklı türlerde yayılır.
Deprem sırasında cisim ve yüzey dalgası olmak üzere iki dalga çeşidi ortaya çıkar. Cisim dalgaları tüm yönlere doğru yayılarak hareket eder. Yüzey dalgaları ise yerkürenin yüzeyinde paralel şekilde yayılmaya devam eder.
- 12
Deprem olurken neden gökyüzünde ışıklar beliriyor?
Deprem analistleri tarafından bu zamana kadar yapılan açıklamalarda, biriken enerjinin tümü sismik dalgalara dönüşerek farklı tepkimeler yaratmadığı (ışık huzmesi gibi) durumda, ölçülen depremin şiddeti hali hazırda yaşanan büyüklüğün 10 katı şiddetinde meydana gelebilir.
-
- 13
Bazı modeller, deprem ışıklarının üretilmesinin, bir deprem öncesinde ve sırasında dolomit, ve riyolit gibi bazı kaya türlerindeki iyonlaşmayı takiben, iyonların kayalardaki çatlaklardan yukarı doğru hareket etmesine dayanmaktadır. Bu iyonlar atmosfere ulaştıklarında, hava ceplerini iyonize ederek ışık yayan plazma oluşturabilir.
Kaynak: TÜBİTAK Bilim ve Teknik Dergisi
