Burun spreyi orucu bozar mı? Diyanet'e göre oruçluyken burun spreyi kullanmak orucu bozar mı?
Ramazan veya diğer oruç dönemlerinde sağlık sorunları yaşayan ve burun tıkanıklığı çeken kişiler, burun spreyi orucu bozar mı? sorusunu sıklıkla akıllarına getirir. İslam kaynaklarında esas olan, kasıt olmaksızın ve yeme-içme niteliği taşımayan maddelerin orucu bozmadığıdır. Diyanet İşleri Başkanlığı da konuyla ilgili olarak, tedavi amacıyla burna damlatılan ilacın çok az bir kısmının mideye ulaşmasının orucu bozacak düzeyde görülmediğini, ayrıca bunun gıda niteliği taşımadığından ibadeti zedelemediğini belirtir.
Ramazan ayında nefes açmak, mukus azaltmak veya burun yollarını rahatlatmak amacıyla burun spreyi kullanmak isteyenlerin bilmesi gereken önemli noktalar bulunur. Bu uygulama gıda niteliği taşımadığından oruç prensibine aykırı sayılmasa da, ufak miktarda ilacın boğaza akıp mideye ulaşma ihtimali tamamen yok değildir. Fakat bu durum, Diyanet’in açıklamasına göre ibadetin bütünlüğünü bozacak boyutta olmaz. Kişi elinden geldiğince spreyi boğaza değdirmeden uygulayıp, burnundan gelen sıvıyı da tükürerek mideye bilerek yollamaktan kaçındığı sürece orucunu muhafaza edebilir. Bu bakış açısı, oruçta kasıt unsurunun ne kadar önemli olduğunu bir kez daha gözler önüne serer.
BURUN SPREYİ ORUCU BOZAR MI?
Dinî hükümlerde, orucu bozan fiiller genellikle yeme-içme ya da cinsel ilişki gibi kasıt unsuru taşıyan eylemler olarak tanımlanır. Burun spreyi kullanmak ise tedavi amaçlı olup, gıda niteliği içermez. Diyanet fetvaları, tıbbi işlemler sonucu çok az miktarda maddenin mideye ulaşmasının oruca zarar vermediği yönündedir. Bu nedenle:
Bu liste, oruç ve burun spreyi arasındaki ilişkiyi özetler. Yani kasıt olmadan ve besin değerinde bir madde alınmadığı için, sprey kullanımı orucu geçersiz kılan bir eylem sayılamaz. Buna karşılık, eğer kişi spreydeki sıvıyı bilerek yutmaya kalkarsa yani kasıt unsuru devreye girerse, durum farklı olabilir. Oysa yaygın kullanıldığı şekliyle sprey sadece hava yollarını açar ve mukoza tarafından kısmen emilir.
ORUÇLUYKEN BURUN SPREYİ KULLANIRKEN DİKKAT EDİLMESİ GEREKENLER
Burun spreyleri, nefes almayı kolaylaştırmak için oruç döneminde tercih edilen yardımcı ürünlerdendir. Fakat kullanırken bazı noktaları göz önünde bulundurmak faydalı olacaktır:
Bu şekilde hem sağlık ihtiyacı karşılanır hem de olası şüpheler giderilir. Ayrıca, doktorun tavsiyesi doğrultusunda hareket etmek gerekir. Çünkü bazı burun spreylerinin bileşiminde vücudun farklı bölgelerine etki edebilecek maddeler bulunabilir. Ancak genel prensip, nazal yolla alınan ilacın orucu bozacak kategoride değerlendirilmemesidir.
DİYANET GÖRÜŞÜ VE KASIT UNSURU
Oruçta kasıt ve niyet belirleyici faktörlerden biridir. Dinî kaynaklarda, kasıtsız veya çok düşük miktarda alınan maddelerin orucu bozmayacağı açıklanır. Diyanet İşleri Başkanlığı, özellikle deri üstü merhem veya burun damlası şeklindeki uygulamalarda, bunların yeme-içme gibi bir fonksiyonu olmadığı için oruca zarar vermediğini belirtir. Burun spreyi de aynı kategoriye sokulabilir. Yani eğer kişi oruçlu olduğunun bilincindeyken, sprey uygulamasını nefes açma amacıyla yapıyor ve midenin kasıtlı şekilde sıvı alması söz konusu olmuyorsa oruç bozulmaz. Özellikle “burna damlatılan ilacın bir damlası 0,06 cm3’tür, bunun bir kısmı burun çeperinde emilir, çok azı mideye ulaşır ve bu düzeyde bir geçiş orucu bozacak nitelikte görülmez” açıklaması, burun spreyleri için de geçerlidir.
Bu noktada kasıt ve gıda niteliği taşımama ilkesi yine kritik role sahiptir. İslam fıkhı, kişinin sağlığını korumasını ve hayatını sürdürmesini de gözettiğinden, tıbbi ihtiyaç için kullanılan sprey gibi araçların orucu bozması mantıksız kabul edilir. Elbette oruç, bedensel ve ruhsal bir irade eğitimi olduğundan; bu gibi tedavi yöntemlerinin asgari düzeyde ve kontrollü kullanılması tavsiye edilir.
BURUN SPREYİ ORUÇ GÖTÜRÜR MÜ?
Burun spreyi orucu bozar mı? sorusuna Diyanet’in yaklaşımı, “Hayır, bozmaz” şeklindedir. Çünkü burun spreyi, kasıtlı olarak yeme-içme fiilini barındırmaz ve kullanılan ilaç miktarı son derece azdır. Ağza veya boğaza geçme ihtimali olsa da, bu geçiş minimal düzeydedir ve gıda niteliği taşımaz. Oruçlu kişinin burun spreyi kullanırken dikkat etmesi gereken temel nokta, spreyin büyük kısmının mideye ulaşmamasıdır. Kasden veya farkında olarak sıvıyı yutmak gibi bir durum söz konusu değilse, tedavi amaçlı kullanım orucu sekteye uğratmaz. Bu ilke, oruç ibadetinin özünde niyet ve kasıt unsurlarının belirleyici olduğunu bir kez daha ortaya koyar. Dolayısıyla oruç süresince sağlık gereksinimleri için burun spreyi kullanmak isteyenler, büyük bir endişeye kapılmadan ibadetlerine devam edebilirler.
