Bir haftanın 7 günden oluşmasının sebepleri neler?
Asırlar öncesinden günümüze kadar hiç değişmeyen bir durum, haftanın yedi gün olmasıdır. Günümüzde kullandığımız takvimler ise Roma dönemine kadar uzanır. Peki, haftanın yedi gün olarak belirlenmesi hangi sebeplere ve sonuçlara göre belirlenmiştir? İşte detaylar...
Haftanın ilk günü pazartesi, sonu günü pazar. Hafta ise yedi gün olarak belirlenmiştir. Peki, neden haftalık düzen böyle şekillenmiştir? Bu kararları kim verdi? İşte, bir haftanın yedi gün olarak kabul edilmesine dair detaylar...
BİR HAFTA NEDEN 7 GÜN?
Bir zamanlar zamanın kritik dönemleri günler ve mevsimlerdi. Farklı mevsimler için öngörüde bulunabilen ve plan yapabilen herhangi bir uygarlığın hayatta kalma ve gelişme şansı daha yüksek olurdu. Bunun sonucunda insanlar yavaş yavaş gözlerini gökyüzüne çevirmeye başladı. Günümüz Irak’ında yaşayan Babilliler, göklerin zeki gözlemcileri ve yorumcularıydı ve haftalarımızın yedi gün uzunluğunda olması büyük ölçüde onlar sayesinde olacaktı. Bir haftanın yedi gün sürmesi büyük ölçüde onların sayesinde olmuştur. Yedi sayısını benimsemelerinin nedeni, yedi gök cismi – Güneş, Ay, Merkür, Venüs, Mars, Jüpiter ve Satürn – gözlemlemeleriydi. Dolayısıyla, bu sayı onlar için özel bir önem taşıyordu.
Bir hafta için diğer uygarlıklar aslında başka sayıları seçmişlerdi. Örneğin Mısırlılar için bir hafta 10 gün idi. Romalılar da bir dönem bir haftayı sekiz gün olarak kabul ettiler. Ancak 7 sayısı ayın döngüleri ile daha uyumluydu. Çünkü iki dolunay arası yaklaşık 28 gün kabul edilirse bu sayı 7’lik dilimlere kolay bir biçimde ayrılabilmektedir.
BABİLLİLER DÖNEMİ
Babilliler, özellikle MÖ altıncı ve yedinci yüzyıllarda Yakın Doğu’da o kadar baskın bir kültürdü ki, bu ve diğer zaman anlayışlarının çoğu (örneğin 60 dakikalık saat) varlığını sürdürdü. Kısa sürede Pers imparatorluğu ve Yunanlılar da dahil olmak üzere çevredeki diğer kültürler de yedi günlük hafta uygulamasına başladılar. Modern hafta takvimi ise, eski Babil’de kullanılan takvime dayanır. Bu takvim, 7’ye bölünmüş bir döngüye dayanıyordu ve her bir döngü, bir gezegenin adıyla adlandırılıyordu. Güneş, Ay, Mars, Merkür, Jupiter, Venus ve Satürn.
Yüzyıllar sonra, Büyük İskender Yunan kültürünü Yakın Doğu’ya Hindistan’a kadar yaymaya başladığında, yedi günlük hafta kavramı da beraberinde yayıldı. Bu yedi günlük gezegen haftası sonunda Romalılara ulaştı ve küçük bir değişiklikle tüm Avrupa’da norm haline geldi.
DÜNDEN BUGÜNE ROMA TAKVİMİ
Haftanın yedi günü, günümüz takvim sistemlerinde de kullanılır ve bu takvimler genellikle Roma takvimine dayanır. Roma takvimi, yedi günü bir haftaya bölmüştü ve her gün, farklı tanrılara veya güneş ve ay gibi doğal olaylara atfedilmişti. Örneğin, Pazartesi Ay’a, Salı Mars’a, Çarşamba Merkür’e, Perşembe Jupiter’e, Cuma Venüs’e, Cumartesi ise Satürn’e adanmıştı. Pazar ise, Güneş’e atfedilmişti.
BİR GÜN NEDEN 24 SAATTİR?
Bir günü 24 saat olarak belirleyen ilk medeniyet Antik Mısırlılar’dır. Antik Mısır Medeniyeti bir günü gün doğumu ve gün batımı olarak 12 saatlik iki eşit dilime bölmüştür.
BİR YIL NEDEN 12 AYDIR?
Roma İmparatoru Jül Sezar’ın gökbilimcileri mevsimlerle eşlemek için bir yılın neden 12 ay ve her 4 yılda bir neden artık yıl olması gerektiğini imparatora açıklamışlardır. O dönemde takvimde 10 ay bulunuyordu fakat bir yılda 12’den fazla ay dönümü gerçekleşiyordu.
Bu sayede Ocak ve Şubat ayları takvime eklendi. Orijinal takvimin beş ve altıncı ayı olan Temmuz ve Ağustos, Jül Sezar ve halefi Augustus onuruna yeniden adlandırıldı. Bu iki ayın önemini pekiştirmek için gün sayısı 31 olarak belirlendi.
PAZARTESİ NEDEN HAFTANIN İLK GÜNÜDÜR?
Romalılar, Babil sistemini kendi dünya görüşlerine uyarlayarak modern 7 günlük haftanın birçok özelliğini oluşturmuşlardı. Romalılar haftanın günlerine gezegenlerin adını verdiler, gezegenler de Roma tanrılarının adını aldı. Örneğin, Cumartesi günü dies Saturni yani Satürn günüydü. Çoğu Latin tabanlı dilde, hafta içi günlerinin adları hala gezegenlerle bu bağlantıyı korumaktadır. Ancak, kimi durumlarda Roma tanrıları İskandinav veya Cermen eşdeğerleriyle değiştirilmiştir.
Haftanın günlerinin isimleri gibi, bir hafta içindeki sıraları da kökenlerini antik Roma’da bulur. Romalılar gezegenlerin gökyüzündeki hızını gözlemlediler ve en hızlı nesnenin Dünya’ya en yakın mesafede ve en yavaş nesnenin ise en uzakta olduğuna karar verdiler. Bu, gezegenlerin Dünya’dan varsayılan uzaklıklarına göre hiyerarşik bir düzen içinde sıralanmasına neden olacaktı. Bu sıralama da haftanın günlerinin sırasını oluşturacaktı.
Buna göre sıralama aşağıdaki gibiydi:
- Satürn (Cumartesi)
- Jüpiter (Perşembe)
- Mars (Salı)
- Güneş (Pazar)
- Venüs (Cuma)
- Merkür (Çarşamba)
- Ay (Pazartesi)
ROMALILARIN GÖK CİSİMLERİ VE HAFTA DÜZENİ
Romalılar günün her saatinin gök cisimleriyle ilişkili tanrılardan biri tarafından yönetildiğine inanıyorlardı. Haftanın 1. gününün 1. saatinin Ay tarafından yönetildiği düşünülüyordu. 2. saat Satürn tarafından, 3. saat Jüpiter tarafından yönlendiriliyordu ve yukarıdaki gezegen sıralaması ile devam ediyordu. Romalılar, bu modeli haftanın 168 saatinin tamamına uygulayarak, haftanın her gününün 1. saatini belli gök cisimleriyle ilişkilendirdiler. Bu da günümüzdeki 7 günlük haftanın düzenine denk geliyor.
- 1. Gün: Ay (Moon- day: Pazartesi)
- 2. Gün: Mars (Salı)
- 3. Gün: Merkür (Çarşamba)
- 4. Gün: Jüpiter (Perşembe)
- 5. Gün: Venüs (Cuma)
- 6. Gün: Satürn (Cumartesi)
- 7. Gün: Güneş (Sun- Day: Pazar)
Kaynak: matematiksel/bilgebaba/bilimcini
