Depremi haber veren balık

FÜSUN SAKA / GAZETE HABERTURK / HT PAZAR

■ Dünyayı yaşayan bir organizma olarak gördüğünüzü ve projenizi buna göre oluşturduğunuzu söylüyorsunuz...

Biz burada dünyayı organizma olarak gördüğümüz için EKG'sini ölçecek bir sistem geliştirmiştik. İnsanın kalbinde sorun olup olmadığını anlamak için EKG çekeceğiniz zaman kalbe değil bacağa, kola elektrot takıyorsunuz; geçmişte ya da bugün kalpte bir sorun yaşanmış mı, yaşanıyor mu görüyorsunuz. Biz de yeryüzünde pek çok noktaya dijital aletler koyarak

yeraltındaki hareketlenmeyi izleyecek bir yöntem geliştirip, patentini

aldık.

■ Dünyaya düşen yıldırım sayısından söz ediyorsunuz ve hangi olaylarda bunun değiştiğini anlatıyorsunuz...

Mesela dünyanın çevresindeki iyonosfer ile litosfer arasında sürekli bir elektrik alışverişi var. Bu durum sadece ıkı olayda değişiyor: Büyük

deprem olduğunda ve büyük nükleer denemeler yapıldığı zamanlarda. Atmosferle yer arasındaki elektrik alışverişinde canlılar da bunun bir parçası oluyor. Ama bazıları bu olaya daha duyarlı davranıyor. Japonya'daki kedi balığı, bizim projeye böyle dahil oldu.

SİSMİK AKTİVİTEYİ ALGILIYOR

■ Kedi balığı Namaji'nin izlenmesinin önemi nedir?

İnsan ömrü ne yazık ki, binlerce yıl değil. Tarihi bilgileri aktaracak yazılı belgeler olmayınca bazı canlıların doğa olaylarına karşı tavırlarını gözlemlemek gerekiyor. Kedi balığı Namaji'nin özelliği şu: Bu balıkların yaşadığı yer volkanik bir bölge. O volkanik bölgede boru gibi kanalların içinde yaşarken hayatta kalabilmesi bazı şartlara bağlı. Yani sıkışıp kalmamak için. sismik aktivitelerden önce kanaldan çıkması gerekiyor. Sismik aktiviteleri algılayıp dışarı çıkan, hayatta kalıyor.

■ Balığı laboratuvar ortamında izliyorsunuz değil mi?

Günde kaç rm hareket etti. nerede nasıl davrandı, kanaldan çıktığında hangi elektrik alan değişiklikleri alda; hepsini inceliyoruz. Hayvanlarda bazı duyargalar daha gelişmiş oluyor. Doğada görmediğimiz fakat hayatımızı etkileyen en önemli faktör ise dünyayla dışı arasındaki elektrik devresi. Bu durum canlıların üreme periyotlarını bile etkiliyor.