İsim fiil ekleri, sıfat fiil ekleri ve zarf fiil ekleri olarak üç ayrı başlıkta toplanan ve türlerine göre farklı görevlerde de bulunabilen fiilimsi ekleri tablosu ne şekildedir. İşte, tüm detaylar…

Fiilimsiler Nedir?

Fiilden ya da bir diğer adıyla eylemden türetilen fakat tam olarak eylem bildirmeyen, fiillerin aldıkları zaman kip ve kişi eklerini alamayan yalnızca -ma, -me gibi olumsuzluk eklerini alabilen sözcüklere “fiilimsi ya da eylemsi” denir.

Fiilimsilerin öne çıkan özellikleri ise şu şekildedir:

  • Fiile getirilen fiilimsi ekleri, eylemi fiil ile isim arasında bir yerde konumlamaktadır.
  • Bazı fiilimsiler aldıkları ek fiillerle cümle içinde yüklem görevini üstlenebilirler.
  • Fiilimsiler cümle içinde zarf, sıfat ve isim gibi farklı görevlerde bulunabilirler.
  • Fiilimsiler, fiilden isim yapan yapım eklerini aldıkları için türemiş sözcüklerdir.

Fiilimsi Ekleri Tablosu

Fiilimsi Ekleri

Fiilimsi ekleri, yukarıda verilen tabloda da görüldüğü üzere fiilimsinin türüne göre farklılık göstermektedir. Şimdi gelin üç farklı fiilimsinin aldığı ekleri örnekler üzerinden birlikte inceleyelim.

İsim Fiil (İsim Fiil Ekleri)

Fiillere getirilen -ma, -ış -mak ekleriyle türetilen ve bir eylemin ya da olun adı olan sözcüklere isim fiil adı verilmektedir.

İsim Fiil Örnekleri:

  • Öğretmenimizin ders anlatışını tüm sınıf çok beğeniyor.
  • Biraz tatil yapmak için Antalya’ya gideceğim.
  • Bende sabahtan beri aynı şeyi söylemeye çalışıyorum.

Önemi Not: İsim fiil eklerini alan bazı fiilimsiler kalıplaşmış ve isim haline gelmişlerdir. Bu şekilde oluşan isimler asla isim fiiller ile karıştırılmamalıdır.

Örnek:

  • İki koluna birden dövme yaptırmış.
  • Bu sabah kahvaltıda kavurma

Sıfat Fiil (Sıfat Fiil Ekleri)

Fiil köklerine gelen eklerle fiilleri türeten, cümle içinde sıfat göreviyle kullanılan sözcüklerdir. Tür bakımından cümle içinde niteleme sıfatı olarak görev yapan bu sözcükler, -an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş eklerinin fiillere getirilmesiyle yapılır.

Sıfat Fiil Örnekleri:

  • Türkiye’de birçok gezilesi yer bulunmaktadır.
  • Bu aralar gezen tavuk yumurtaları çok popüler oldu.
  • Bu başımıza geleni görünmez kaza olarak değerlendiriyorum.
  • Bir önceki sınavdakine benzer sorular sorulmuş.

Önemli Not: Bazı sıfat fiiller kalıplaşarak isim haline gelmişlerdir.

Örnek:

  • Pazara gidip yiyecek aldık.
  • İçeceklerimizi parkta içelim.

Önemli Not: Sıfat fiiller, cümle içindeki çekimli fiillerle karıştırılmamalıdır. Bu iki sözcüğü birbirinden ayırmak için sözcüğün cümle içinde yüklem görevinde mi yoksa sıfat görevinde mi kullanıldığına bakmalıyız.

Örnek:

  • Buruşmuş gömleklerimi ütüledim.
  • Gömleklerim dolapta dura dura buruşmuş.

Önemli Not: Sıfat fiiller bazı durumlarda, niteledikleri isim düştüğü için isimleşebilirler.

Örnek:

  • Okuldan gelenler şuraya geçebilir. (Adlaşmış sıfat fiil)
  • Okuldan gelen öğrenciler şuraya geçebilir. (Sıfat fiil)

Zarf Fiil (Zarf Fiil Ekleri)

Fiil kök ve gövdelerine getirilen -ken, -alı, -madan, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -e….-e, -r…..-maz, -casına, -meksizin, -dığında, -esiye gibi eklerle türetilip zarf görevinde kullanılan sözcüklere zarf fiil denir.

Örnek:

  • Bu başarılara çalışarak ulaştım.
  • Gidince içimde büyük bir boşluk oluştu.
  • Okulda koştururken çok kötü düştüm.
  • Aklına koyduğunda yapamayacağı şey yoktur.

Fiilimsi Örnekleri

Fiilimsi konusunun daha net anlaşılması için aşağıda verilen fiilimsi örnekleri incelenebilir:

  • Bana bir şey söylemene gerek yok. (İsim fiil)
  • Her öğrenci ders çalışmak zorundadır. (İsim fiil)
  • Pınar’ın sıcacık gülümseyişi beni çok mutlu etmişti. (İsim fiil)
  • Çözülmeyen sorunlar ilişkilerini yıpratmıştı. (Sıfat fiil)
  • Olası tehlikelere karşı önlemleri almalıyız. (Sıfat fiil)
  • Gelirken yoğurt almasını söyledi. (Zarf fiil)
  • Ben söyledikçe o tam tersini yapıyor. (Zarf fiil)

Örnek Fiilimsi Soruları

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sıfat fiil kullanılmıştır?

A) Meyvesiz ağaca kimse taş atmaz.

B) Menfaatleri için küçülmeyen insan büyüktür.

C) Hayat ancak yaşayarak tecrübe edilir.

D) Öğrenmenin sınırlarını genellikle kendiniz koyarsınız.

2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde isim fiil kullanılmamıştır?

A) Asil duruşu daima gözümün önündedir.

B) Adadan dönmemize bir saat kalmıştı.

C) Bu, birçok kişinin emek verdiği bir kitaptır.

D) İlkbaharı düşünmek her zaman içimi ısıtıyor.

3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zarf fiil kullanılmamıştır.

A) Lastik patlamış, yoldan geçen binlerinden yardım istemişler.

B) Gün boyu şirketten gelecek haberi beklemiş umutla.

C) Tatilden dönenler otoyollarda trafik yüzünden zor anlar yaşadı.

D) Birbirlerini o kadar iyi tanıyorlar ki konuşmadan bile anlaşırlar.

Haberi Hazırlayan : Türker Üner