Çanakkale Savaşı hangi yıllar arasında oldu? Çanakkale Savaşı ne zaman başladı, ne zaman bitti, kaç yıl sürdü?
Birinci Dünya Savaşı'nın en önemli cephelerinden biri olan Çanakkale Cephesi, dünyaya Çanakkale Savaşı olarak geçen ve günümüzde hâlâ ses getiren bir olaydır. Yalnızca Türk tarihi içinde değil Dünya tarihi için de önemli bir yere sahip olan ve dünyadaki dengeleri değiştiren önemli sonuçlara sahiptir. Peki Çanakkale Savaşı kaç yıl sürdü? İşte ayrıntılar…
İtilaf Devletleri ve Osmanlı İmparatorluğu arasında geçen savaşın İtilaf Devletleri açısından en büyük amaçlarından biri, Rusya’ya yardım götürülmesiydi. Ayrıca bu savaş ile birlikte İstanbul’un alınması ve Osmanlı’nın bitirilmesi hedefleniyordu. Peki Çanakkale Savaşı ne zaman bitti? Konuyla ilgili tüm detaylara yazının devamından ulaşabilirsiniz…
Stratejik önemiyle Boğaların sömürgecilik yolları bakımından değeri yüksekti. Boğazlara hâkim olan devletler çok sayıdaydı ve bu konuda büyük emelleri vardı. Anlaşmazlıklar masa başında çözülemedi ve Birinci Dünya Savaşı tüm hızıyla yaklaşıyordu. Artan siyasi gerginliği 28 Haziran 1914’te Avusturya Macaristan Veliahtı Arşidük Franz Ferdinand’ın bir Sırp tarafından öldürülmesi takip etti. Böylece Birinci Dünya Savaşı’nın kıvılcımı patladı. İtilaf Devletleri’nin bu savaştaki en önemli hedeflerinden biri ise Osmanlı Devleti’ni Dünya haritasından silmekti.
ÇANAKKALE SAVAŞI DENİZ HAREKATI NASIL BAŞLADI?
Avrupa’da cereyan eden karşılıklı savaş ilanlarından sonra Osmanlı Devleti de kendince önlemler almaya başladı. Boğaz Savunma Planı, bu noktada aldığı en büyük önlemdi. 4 Ağustos itibarıyla boğazda mayın hatları oluşturuldu ve 27 Eylül ile birlikte boğazlar ulaşıma kapatıldı. Takvimler, 3 Kasım 1914’ü gösterdiğinde İtilaf Devletleri’nin savaş gemileri Seddülbahir Kalesi’ni hedef aldı ve buradaki cephanelik havaya uçtu. Bu, Çanakkale Cephesi’nin ilk şehitlerinin verildiği gündü.
3 Kasım 1914’te yapılan ilk saldırı, İtilaf Devletleri’nden Osmanlı Devleti’ne yapılan bir uyarı niteliğindeydi. Sonrasında İngiliz Savaş Konseyi, İngiliz Bakanı Churchill’in ısrarıyla Çanakkale Harekatı’nı kabul etti. Boğaza yönelik ilk taarruz, 19 Şubat 1915 tarihinde gerçekleşti. İtilaf Devletleri’ne ait savaş filosu, boğaz girişindeki tabyaları bombalamaya başladı ancak hedeflerine ulaşamayınca akşam 17.30 sularında geri çekilme kararı aldı. Bunu 25 Şubat’ta Kumkale, Ertuğrul, Seddülbahir ve Orhaniye tabyaları takip etti.
Osmanlı Devleti tarafından çok önceleri hazırlığına başlanan mayın hatları tesis etme işi, 7 Mart’ı 8 Mart’a bağlayan gece ünlü Nusret Mayın Gemisinin Erenköy Koyu’ndaki çalışmalarıyla devam etti. Oluşturulan 11 mayın hattı, 18 Mart günü savaşın tüm seyrini değiştirdi. 18 Mart günü ise İtilaf Devletleri’nin hedefi, boğaz kıyısındaki tabyaları susturarak İstanbul Boğazı’na ve Marmara’ya geçmekti. Deniz harekâtı, sabah 08.15’te Queen Elizabeth gemisinin direğindeki “ileri” hareketiyle başladı.
ÇANAKKALE DENİZ SAVAŞLARI’NI KİM KAZANDI?
Sabahtan öğlene kadar İtilaf Devletleri tarafından gerçekleştirilen bombardıman devam etti. Türk tabyalarının kısa menzilli topları, karşı taraftan gelen ateş karşısında kayıtsız kalıyordu. Amiral de Reberck, bu sessizlik karşısında ikinci hattı ilerleterek bombardımana devam etti. İtilaf Devletleri’nin savaş gemileri, Türk topçusunun menziline girmeye başladığında ise savaşın seyri değişti.
Türk askerinin menziline giren gemiler geri çekildi ve dönüş yapılan alanda daha önce koyulmuş olan mayınlar savaşın seyrinin Osmanlı Devleti lehine değişmesini güçlendirdi. Mayınlara çarpan Irrestible, Bouvet ve Ocean gemileri battı. Suffren, Agememnon, Gaulois ve Inflexiable ise ağır hasar almış durumdaydı.
Saat 17.00 olduğunda Amiral de Roberck, bir mayın tarlası içinde olduklarını fark ederek filosuna geri çekilme emri verdi. Böylece Çanakkale Savaşı Deniz Harekatı’nı kazanan taraf Osmanlı Devleti oldu. Bu zaferde, savaş sırasında tabyalarda her yönüyle teknik üstünlüğe karşı can siparane mücadelesini ortaya koyan Seyit Onbaşı gibi nice Türk askerlerinin payı vardır.
SEYİT ONBAŞI’NIN SAVAŞA KATKISI
Seyit Onbaşı, Birinci Dünya Savaşı sırasında Çanakkale Cephesi’nde görev yapan bir askerdi. Rumeli Mecidiye Tabyası’nda görev yaptığı sırada savaşın seyrini gören asker, 276 kg ağırlığındaki top mermilerini sırtlayarak mermi kundağına yerleştirmiştir. Bu mermi, Birleşik Krallık’a ait olan Ocean Zırhlısı’nı dümenden vurmuş ve kontrolünü kaybederek mayına çarpmasını ve batmasını sağlamıştır.
ÇANAKKALE SAVAŞI DENİZ MUHAREBELERİ
18 Mart’ta İtilaf Devletleri’nin mağlubiyete uğramasından sonra yeni bir plan yapıldı ve Çanakkale’ye karadan saldırmak üzere hazırlıklara başlandı. Boğaz önündeki kuvvetler, Mısır’a ve uzak adalara götürülerek buralara yeni ve daha güçlü kuvvetler yığıldı. Buna karşılık Osmanlı Devleti, yakın gelecekte İtilaf Devletleri’nden kara saldırısı geleceğini öngörüyordu. Boğazı savunmak üzere müstakil ordu kuruldu ve buna 5. Ordu ismi verildi. Ordunun başına ise Alman Askeri Heyeti Başkanı olarak bulunan ve Türkiye’de sözcü olan Liman Von Sanders getirildi.
Liman Paşa, 26 Mart tarihinde Çanakkale’ye gelerek komutayı eline aldı. Ancak geldiğinde daha önce yapılmış olan Türk Savunma planını değiştirdi. Daha önceden yapılan plan, çıkarma yapılması olası sahilleri savunmaya yönelik iken, Liman Paşa’nın planı bunun tam tersiydi. Liman Von Sanders, kuvvetlerin dağınık şekilde olması yerine belli merkezlerde topluca tutulmasını ve düşman karaya çıktıktan sonra üzerine gönderilecek askeri kuvvetlerle denize dökülmesi emrini verdi.
Günümüzde 9. Tümen Komutanı Halil Sami Bey’in Liman Paşa’nın bu stratejisine katılmadığını belirten bir raporu bulunur. Ayrıca 27. Alay Komutanı Yarbay Şefik Bey’in de söz konusu durumu üstü kapalı şekilde ima ettiği bilinir. Buna karşılık 25 Nisan 1915 tarihindeki çıkarmaya kadar Türk Ordusu, Saros ve Bolayır bölgesinde beklemiştir. Bir diğer tümen Arıburnu, Seddülbahir ve Kabatepe bölgesinde, bir tümen ordu ihtiyatı amacıyla Eceabat bölgesinde, diğer iki tümen Kumkale ve Beşigeler’a kadarki bölgede durmuştur. Buna diğer kuvvetler de katıldığında 75 bin kişilik bir kuvvet vardı ve savunulacak sahil uzunluğu 150 km’idi.
İtilaf Devletleri’nin planı, Liman Paşa’nın yaptığı stratejinin tam tersi yöndeydi.
KARA SAVAŞLARINI KİM KAZANDI?
İtilaf Devletleri, 25 Nisan 1915 tarihinde Kumkale, Seddülbahir, Arıburnu, Bolayır ve Beşife olmak üzere beş farklı noktadan çıkarma yaptı. Arıburnu ve Seddülbahir’de taarruza geçen Fransız ve İngiliz kuvvetleri, Osmanlı savunması karşısında başarılı olamamıştır. Kocatepe ve Conkbayırı’nda bulunan Anzak kuvvetlerine karşı, Yarbay Mustafa Kemal Atatürk ve askerleri savunma yaptı. Anzak birlikleri geri çekildi ve İtilaf Devletleri, Gelibolu Yarımadası çıkarmasına son vererek Çanakkale’yi terk etmek zorunda kaldı.
ÇANAKKALE SAVAŞI HANGİ YILLAR ARASINDA OLDU?
Konuyla ilgili en fazla merak edilenlerin başında “Çanakkale Savaşı hangi yıllar arasında oldu?” sorusu vardır. Çanakkale Muharebesi, 1915 yılları ve 1916 yıllarında geçer. Muharebenin denizden olan kısmı, 19 Şubat 1915 ile 18 Mart 1915 tarihleri arasında olmuştur. Kara Savaşları ise 25 Nisan 1915 tarihinde Anzak Çıkarması ile başlamış, 9 Ocak 1916 tarihinde ise İtilaf Devletlerinin geri çekilmesiyle sonlanmıştır.
ÇANAKKALE SAVAŞI KAYIPLARI
Gelibolu Yarımadası’nda gerçekleşen savaştan sonra iki tarafta da çok yüksek kayıplar olmuştur;
Toplam Kayıp:
Toplam Zayiat:
Ancak bu rakamların günümüzde doğruluğu kesin değildir. Birçok kaynakta düşünülenden daha fazla kayıp olduğu belirtilir.
