Buhara nerede, hangi ülkede? Buhara nerenin, hangi ülkenin şehri?
Tarihi İpek Yolu'nun üzerinde, turkuaz kubbelerin ve kerpiç duvarların arasından yükselen minarelerin gökyüzüne uzandığı, adeta Binbir Gece Masalları'ndan fırlamış bir şehir... Burası, Orta Asya'nın kalbinde, yüzyıllar boyunca bilimin, sanatın ve maneviyatın en önemli merkezlerinden biri olmuş olan kadim Buhara'dır.
Dar ve labirenti andıran sokaklarında yürürken alimlerin, şairlerin ve kaşiflerin fısıltılarının hala duyulduğu bu şehir, yaşayan bir müze gibidir. Peki, bu efsanevi vaha şehri tam olarak Buhara nerede?
İslam medeniyetinin en parlak dönemlerinde "Kubbet-ül İslam" (İslam'ın Kubbesi) unvanıyla anılan üç şehirden biri olan Buhara, sadece mimari bir hazine değil, aynı zamanda derin bir ruhani kimliğe de sahiptir. Buhara hangi ülkede sorusunun yanıtı bizi bugün Özbekistan'a götürse de, şehrin mirası ve etkisi, coğrafi sınırları aşarak tüm Türk-İslam dünyasına yayılır.
BUHARA NEREDE?
Tarihi İpek Yolu güzergahının en önemli duraklarından biri olan Buhara, Orta Asya'da, Özbekistan'ın güneybatısında yer alır. Şehir, bölgenin en büyük çöllerinden biri olan Kızılkum Çölü'nün ortasında, gerçek bir vaha şehri olarak konumlanmıştır. Varlığını ve tarih boyunca sahip olduğu bereketi, Zerefşan Nehri'nin suladığı verimli topraklara borçludur. Nehir bugün doğrudan şehrin içinden geçmese de, yeraltı kanalları ve su sistemleri sayesinde bu çöl coğrafyasının ortasında hayat bulmuştur.
Buhara, sert bir karasal çöl iklimine sahiptir. Yazları oldukça sıcak ve kurak, kışları ise soğuk geçer. Bu coğrafi konumu, onu tarih boyunca çölde uzun yolculuklar yapan kervanlar için hayati bir dinlenme, ticaret ve ikmal noktası yapmıştır. Etrafı çöllerle çevrili bu izole ve korunaklı yapısı, aynı zamanda zengin bir kültür ve bilimin gelişmesi için de uygun bir ortam sağlamıştır.
BUHARA HANGİ ÜLKEDE?
Buhara, zengin tarihi ve Türk-İslam medeniyetindeki kilit rolüyle bilinen, bağımsız bir Orta Asya Türk devleti olan Özbekistan Cumhuriyeti'nin bir şehridir. 1991 yılında Sovyetler Birliği'nin dağılmasıyla bağımsızlığını kazanan Özbekistan, Semerkant ve Hive gibi diğer tarihi şehirleriyle birlikte, bölgenin en zengin kültürel mirasına sahip ülkesidir. Buhara, bu mirasın en önemli ve en iyi korunmuş parçalarından biridir.
Şehir, Özbekistan'ın idari yapısı içinde Buhara vilayetinin merkezidir. Ülkenin turizm gelirlerinde Semerkant ile birlikte aslan payını alan Buhara, Özbekistan'ın ulusal kimliğinin ve tarih bilincinin de temel taşlarından birini oluşturur. Ülkenin dört bir yanından ve dünyadan gelen ziyaretçiler için Buhara, sadece bir şehir değil, aynı zamanda görkemli bir geçmişe açılan bir kapıdır.
BUHARA HANGİ ÜLKENİN ŞEHRİ?
Bugün Özbekistan'ın en önemli tarihi şehirlerinden biri olan Buhara, geçmişte kendi adıyla anılan güçlü bir hanlığın başkenti olarak bölge siyasetine yön vermiştir. Şehrin tarihi, 2.500 yıl öncesine, Ahameniş İmparatorluğu dönemine kadar uzansa da, asıl parlak dönemini İslamiyet'in kabulünden sonra yaşamıştır. 9. ve 10. yüzyıllarda Samani İmparatorluğu'nun başkenti olan Buhara, Bağdat'a rakip olacak düzeyde bir ilim ve kültür merkezi haline gelmiştir. Tıbbın babası olarak kabul edilen İbn-i Sina gibi pek çok büyük alim, bu dönemde Buhara'da yaşamış ve çalışmalarını burada yürütmüştür.
Cengiz Han tarafından büyük bir yıkıma uğratıldıktan sonra Timur ve Şeybaniler döneminde yeniden canlanan şehir, 16. yüzyıldan itibaren Buhara Hanlığı'nın ve daha sonra Buhara Emirliği'nin başkenti olmuştur. Yüzyıllar boyunca bu statüsünü koruyan Buhara, 19. yüzyılın sonlarında Çarlık Rusyası'nın egemenliğine girmiş ve 1920'de Sovyet Kızıl Ordusu tarafından işgal edilerek Buhara Emirliği'ne son verilmiştir. Bu zengin ve çalkantılı tarih, Buhara'yı sadece Özbekistan'ın değil, aynı zamanda Samanilerin, Şeybanilerin ve Buhara Hanlığı'nın da şehri yapar.
