KATEGORİLER

Yazının devamını okumak için tıklayınız...

Merkez Bankası

Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası, 11 Haziran 1930 tarihinde bir anonim şirket olarak kurulmuştur. Banka, İdare Merkezi, Banknot Matbaası ve Şubelerden oluşmaktadır. Bankanın İdare Merkezi Ankara’dadır. On altı Genel Müdürlük ve yirmi bir Şubeden oluşan Bankanın, 2013 yılı sonu itibarıyla 4.659 çalışanı bulunmaktadır.

Birinci Dünya Savaşı'nın ardından, dünyada ortaya çıkan emisyon sağlayacak merkez bankalarının oluşturularak ülkelerin kendi para politikalarını bağımsız olarak belirlemeleri yönündeki eğilimin etkisiyle ve Türkiye'de Kurtuluş Savaşı ile kazanılan siyasi bağımsızlığı ekonomik bağımsızlıkla güçlendirmek amacıyla bir merkez bankası kurulması yönündeki tartışmalar ve çalışmalar hız kazanmıştır. Bu konu ilk olarak 1923 İzmir İktisat Kongresi'nde ele alınmış ve "millî devlet bankası" kurulması fikri üzerinde durulmuştur. 1927 yılında Maliye Bakanı Abdülhalik Renda, merkez bankası kurulması hakkında bir kanun taslağı sunmuş, bu taslağın kabul edilmesi üzerine merkez bankasının kuruluş aşamasında ülkemiz yetkililerine yardımcı olmak üzere diğer ülkelerin merkez bankalarından da görüş istenmiştir.

1928 yılında Türkiye'ye davet edilen Hollanda Merkez Bankası İdare Meclisi Üyesi Dr. G. Vissering, hazırladığı raporda hükûmete bağlı olmayan ve bağımsız bir merkez bankasının gerekliliğine dikkat çekerken; 1929 yılında İtalyan Uzman Kont Volpi, Türk parasının istikrarının sağlanması için bir merkez bankası kurulmasının şart olduğunu belirtmiştir. Bu gelişmelerin ardından Hükûmet, merkez bankası kurulmasına ilişkin gerekli yasal çerçevenin hazırlanması için harekete geçmiş, Lozan Üniversitesinden Prof. Leon Morf'un katkılarıyla Merkez Bankası yasa tasarısı hazırlanmıştır. Tasarı, Türkiye Büyük Millet Meclisinde 11 Haziran 1930 tarihinde kabul edilerek "1715 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu" adı ile 30 Haziran 1930 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. Merkez Bankası, farklı kurum ve kuruluşlarca yürütülen işlevlerin tek elde toplanmasını takiben 3 Ekim 1931 tarihinde faaliyetlerine başlamıştır. Diğer kamu kurumlarından farklılığının ve bağımsızlığının bir göstergesi olarak anonim şirket biçiminde hukuki varlığını kazanan Bankanın hisseleri A, B, C ve D sınıflarına ayrılmıştır. A sınıfı hisseler Hazineye ait olup Bankanın bağımsızlığının güçlendirilmesi amacıyla Kuruluş Kanunu'nda bu hisselerin toplam sermayenin yüzde 15'inden fazla olamayacağı belirtilmiştir. B sınıfı hisseler milli bankalara, C sınıfı hisseler yabancı bankalar ile imtiyazlı şirketlere, D sınıfı hisseler ise Türk ticaret kuruluşlarıyla Türk uyruklu gerçek ve tüzel kişilere ayrılmıştır.

Kuruluş Kanunu'na göre Merkez Bankasının temel amacı ülkenin ekonomik kalkınmasını desteklemektir. Bu amaçla Banka, temel politika aracı olan reeskont oranlarını belirlemeye, para piyasasını ve para dolaşımını düzenlemeye, hazine işlemlerini yerine getirmeye ve Türk parasının istikrarına yönelik önlemleri almaya yetkili kılınmıştır. Banka ayrıca banknot basma yetkisine tek elden sahip duruma getirilmiştir. Bunlara ek olarak Banka, devletin haznedarlığını da üstlenmiştir. Bu dönemde uygulanan sabit döviz kuru rejimi altında döviz kurlarını belirleme yetkisi hükûmete aittir.

Bankanın temel görevleri:

Açık piyasa işlemleri yapmak,

Hükümetle birlikte Türk Lirasının iç ve dış değerini korumak için gerekli tedbirleri almak ve yabancı paralar ile altın karşısındaki muadeletini tespit etmeye yönelik kur rejimini belirlemek, Türk Lirasının yabancı paralar karşısındaki değerinin belirlenmesi için döviz ve efektiflerin vadesiz ve vadeli alım ve satımı ile dövizlerin Türk Lirası ile değişimi ve diğer türev işlemlerini yapmak,

Bankaların ve Bankaca uygun görülecek diğer mali kurumların yükümlülüklerini esas alarak zorunlu karşılıklar ve umumi disponibilite ile ilgili usul ve esasları belirlemek,

Reeskont ve avans işlemleri yapmak,

Ülke altın ve döviz rezervlerini yönetmek,

Türk Lirasının hacim ve tedavülünü düzenlemek, ödeme ve menkul kıymet transferi ve mutabakat sistemleri kurmak, kurulmuş ve kurulacak sistemlerin kesintisiz işlemesini ve gözetimini sağlamak ve gereken düzenlemeleri yapmak, ödemeler için elektronik ortam da dâhil olmak üzere kullanılacak yöntemleri ve araçları belirlemek,

Finansal sistemde istikrarı sağlayıcı ve para ve döviz piyasaları ile ilgili düzenleyici tedbirleri almak,

Mali piyasaları izlemek,

Bankalardaki  mevduatın  vade  ve  türleri  ile  özel  finans  kurumlarındaki  katılma  hesaplarının  vadelerini belirlemektir.

Bankanın temel yetkileri:

Türkiye’de banknot ihracı imtiyazı tek elden Bankaya aittir.

Banka, Hükümetle birlikte enflasyon hedefini tespit eder, buna uyumlu olarak para politikasını belirler. Banka, para politikasının uygulanmasında tek yetkili ve sorumludur.

Banka,  fiyat  istikrarını  sağlamak  amacıyla  bu  Kanunda  belirtilen  para  politikası  araçlarını  kullanmaya, uygun bulacağı diğer para politikası araçlarını da doğrudan belirlemeye ve uygulamaya yetkilidir.

Banka,  olağanüstü  hallerde  ve  Tasarruf  Mevduatı  Sigorta  Fonunun  kaynaklarının  ihtiyacı  karşılamaması durumunda, belirleyeceği usul ve esaslara göre bu Fona avans vermeye yetkilidir.

Banka, nihai kredi mercii olarak bankalara kredi verme işlerini yürütür.

Banka,  bankaların  ödünç  para  verme  işlemlerinde  ve  mevduat  kabulünde  uygulayacakları  faiz  oranlarını, belirleyeceği usul ve esaslara göre bankalardan istemeye yetkilidir.

Banka,  mali  piyasaları  izlemek  amacıyla  bankalar  ve  diğer  mali  kurumlardan  ve  bunları  düzenlemek  ve denetlemekle görevli kurum ve kuruluşlardan gerekli bilgileri istemeye ve istatistiki bilgi toplamaya yetkilidir.

Merkez Bankası Haberleri

  • Yakın geleceği düşünmek: Devletleşecek miyiz, özelleşecek miyiz?
  • TCMB rezervleri 266 milyon dolar arttı

    Para, 09 Temmuz 2020

    TCMB rezervleri 266 milyon dolar arttı

    Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) toplam rezervleri geçen hafta 266 milyon dolar artarak 90 milyar 504 milyon dolara çıktı.

  • TCMB'den piyasaya 16 milyar lira

    Para, 08 Temmuz 2020

    TCMB'den piyasaya 16 milyar lira

    Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), bugün miktar yöntemiyle düzenlediği 22 Temmuz vadeli repo ihalesi ile piyasaya 15 milyar 999 milyon 999 bin 992 lira verdi

    TCMB zorunlu karşılık faizini düşürdü

    Para, 07 Temmuz 2020

    TCMB zorunlu karşılık faizini düşürdü

    Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), Türk lirası (TL) zorunlu karşılıklara ödenen faizi yüzde 6'dan yüzde 5'e indirecek. AA haberine göre yeni faiz oranı 10 Temmuz'dan itibaren geçerli olacak.

    Merkez'den piyasaya 2 milyar lira

    Para, 07 Temmuz 2020

    Merkez'den piyasaya 2 milyar lira

    Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), bugün miktar yöntemiyle düzenlediği 14 Temmuz vadeli repo ihalesi ile piyasaya 1 milyar 999 milyon 999 bin 998 lira verdi.

  • Merkez'den piyasaya 7 milyar lira

    Para, 06 Temmuz 2020

    Merkez'den piyasaya 7 milyar lira

    Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), bugün miktar yöntemiyle düzenlediği 13 Temmuz vadeli repo ihalesi ile piyasaya 26 milyar 999 milyon 999 bin 994 lira verdi

  • Merkez'den piyasaya 8 milyar lira

    Para, 03 Temmuz 2020

    Merkez'den piyasaya 8 milyar lira

    Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), bugün miktar yöntemiyle düzenlediği 10 Temmuz vadeli repo ihalesi ile piyasaya 7 milyar 999 milyon 999 bin 988 lira verdi

  • Yabancıdan 172.9 milyon dolarlık satış

    Borsa, 02 Temmuz 2020

    Yabancıdan 172.9 milyon dolarlık satış

    Yurt dışında yerleşik kişilerin hisse senedi stoku, geçen hafta 24 milyar 429,1 milyon dolar oldu.Yurt dışında yerleşik kişiler, 26 Haziran haftasında net 112 milyon dolarlık hisse senedi 46,4 milyon dolarlık Devlet İç Borçlanma Senedi ve 14,5 milyon dolarlık Şirket Borçlanma Senetleri (ŞBS) sattı

    TCMB'nin toplam rezervleri azaldı

    Para, 02 Temmuz 2020

    TCMB'nin toplam rezervleri azaldı

    TCMB tarafından Haftalık Para ve Banka İstatistikleri yayımlandı. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) toplam rezervleri geçen hafta 1 milyar 355 milyon dolar azalarak 90 milyar 238 milyon dolara geriledi.

    TCMB'den iki repo ihalesi

    Para, 02 Temmuz 2020

    TCMB'den iki repo ihalesi

    Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), bugün miktar yöntemiyle düzenlediği 8 ve 9 Temmuz vadeli repo ihaleleri ile piyasaya sırasıyla 14 milyar 999 milyon 999 bin 987 lira ve 18 milyar 999 milyon 999 bin 987 lira verdi

  • Dolar 6.80'in altında

    Döviz, 21 Mayıs 2020

    Dolar 6.80'in altında

    Dolar güne 6.80'in altında başladı. Merkez Bankası'nın beklentilere paralel gelen faiz indirimi sonrası kurda önemli bir hareket yaşanmadı

  • Merkez'den piyasaya 1 milyar lira

    İş-Yaşam, 30 Haziran 2020

    Merkez'den piyasaya 1 milyar lira

    Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), bugün miktar yöntemiyle düzenlediği 7 Temmuz vadeli repo ihalesi ile piyasaya 999 milyon 999 bin 998 lira verdi.

  • Merkez'den piyasaya 12 milyar lira

    Para, 29 Haziran 2020

    Merkez'den piyasaya 12 milyar lira

    Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), bugün miktar yöntemiyle düzenlediği 6 Temmuz vadeli repo ihalesi ile piyasaya 11 milyar 999 milyon 999 bin 993 lira verdi

    Merkez sonrası dolarda son durum

    Döviz, 26 Haziran 2020

    Merkez sonrası dolarda son durum

    Dolar dün Merkez'in kararı sonrası kısa bir süre 6.84'ün altını test etse de bu seviyede tutunamadı. Dolar/TL haftanın son işlem gününe 6.8541'den başladı

  • TCMB'nin toplam rezervleri azaldı

    Para, 25 Haziran 2020

    TCMB'nin toplam rezervleri azaldı

    Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) toplam rezervleri geçen hafta 1 milyar 469 milyon dolar azalarak 91 milyar 593 milyon dolara geriledi.

  • Yabancı ekonomistlerden faiz kararı yorumu

    Para, 25 Haziran 2020

    Yabancı ekonomistlerden faiz kararı yorumu

    Yabancı ekonomistler, Merkez Bankasının faiz kararını değerlendirdi. Rabobank Gelişen Piyasalar Kıdemli Kur Stratejisti Piotr Matys, "TCMB'nin politika faizini sabit bırakması sürpriz bir karar oldu" dedi. Capital Economics Gelişmekte Olan Piyasalar Kıdemli Ekonomisti Jason Tuvey, "TCMB'nin beklenmedik bir şekilde faizlerde değişikliğe gitmedi" şeklinde konuştu

  • Merkez seriyi bozdu

    Para, 25 Haziran 2020

    Merkez seriyi bozdu

    Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası faiz kararını açıkladı. Para Politikası Kurulu toplantısından faiz indirimi çıkmadı. Banka, faizleri değiştirmeyerek yüzde 8.25'te tuttu. Daha önceki 9 toplantıda üst üste faiz indiren kurul böylece 10. toplantıda pas geçmiş oldu. TCMB'den yapılan açıklamada "Enflasyon göstergeleri eğilimleri bir miktar yükseldi." denildi.

    TCMB'den piyasaya 10 milyar lira

    Para, 25 Haziran 2020

    TCMB'den piyasaya 10 milyar lira

    Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), bugün miktar yöntemiyle düzenlediği 2 Temmuz vadeli repo ihalesi ile piyasaya 9 milyar 999 milyon 999 bin 998 lira verdi.