KATEGORİLER

Yazının devamını okumak için tıklayınız...

Merkez Bankası

Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası, 11 Haziran 1930 tarihinde bir anonim şirket olarak kurulmuştur. Banka, İdare Merkezi, Banknot Matbaası ve Şubelerden oluşmaktadır. Bankanın İdare Merkezi Ankara’dadır. On altı Genel Müdürlük ve yirmi bir Şubeden oluşan Bankanın, 2013 yılı sonu itibarıyla 4.659 çalışanı bulunmaktadır.

Birinci Dünya Savaşı'nın ardından, dünyada ortaya çıkan emisyon sağlayacak merkez bankalarının oluşturularak ülkelerin kendi para politikalarını bağımsız olarak belirlemeleri yönündeki eğilimin etkisiyle ve Türkiye'de Kurtuluş Savaşı ile kazanılan siyasi bağımsızlığı ekonomik bağımsızlıkla güçlendirmek amacıyla bir merkez bankası kurulması yönündeki tartışmalar ve çalışmalar hız kazanmıştır. Bu konu ilk olarak 1923 İzmir İktisat Kongresi'nde ele alınmış ve "millî devlet bankası" kurulması fikri üzerinde durulmuştur. 1927 yılında Maliye Bakanı Abdülhalik Renda, merkez bankası kurulması hakkında bir kanun taslağı sunmuş, bu taslağın kabul edilmesi üzerine merkez bankasının kuruluş aşamasında ülkemiz yetkililerine yardımcı olmak üzere diğer ülkelerin merkez bankalarından da görüş istenmiştir.

1928 yılında Türkiye'ye davet edilen Hollanda Merkez Bankası İdare Meclisi Üyesi Dr. G. Vissering, hazırladığı raporda hükûmete bağlı olmayan ve bağımsız bir merkez bankasının gerekliliğine dikkat çekerken; 1929 yılında İtalyan Uzman Kont Volpi, Türk parasının istikrarının sağlanması için bir merkez bankası kurulmasının şart olduğunu belirtmiştir. Bu gelişmelerin ardından Hükûmet, merkez bankası kurulmasına ilişkin gerekli yasal çerçevenin hazırlanması için harekete geçmiş, Lozan Üniversitesinden Prof. Leon Morf'un katkılarıyla Merkez Bankası yasa tasarısı hazırlanmıştır. Tasarı, Türkiye Büyük Millet Meclisinde 11 Haziran 1930 tarihinde kabul edilerek "1715 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu" adı ile 30 Haziran 1930 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. Merkez Bankası, farklı kurum ve kuruluşlarca yürütülen işlevlerin tek elde toplanmasını takiben 3 Ekim 1931 tarihinde faaliyetlerine başlamıştır. Diğer kamu kurumlarından farklılığının ve bağımsızlığının bir göstergesi olarak anonim şirket biçiminde hukuki varlığını kazanan Bankanın hisseleri A, B, C ve D sınıflarına ayrılmıştır. A sınıfı hisseler Hazineye ait olup Bankanın bağımsızlığının güçlendirilmesi amacıyla Kuruluş Kanunu'nda bu hisselerin toplam sermayenin yüzde 15'inden fazla olamayacağı belirtilmiştir. B sınıfı hisseler milli bankalara, C sınıfı hisseler yabancı bankalar ile imtiyazlı şirketlere, D sınıfı hisseler ise Türk ticaret kuruluşlarıyla Türk uyruklu gerçek ve tüzel kişilere ayrılmıştır.

Kuruluş Kanunu'na göre Merkez Bankasının temel amacı ülkenin ekonomik kalkınmasını desteklemektir. Bu amaçla Banka, temel politika aracı olan reeskont oranlarını belirlemeye, para piyasasını ve para dolaşımını düzenlemeye, hazine işlemlerini yerine getirmeye ve Türk parasının istikrarına yönelik önlemleri almaya yetkili kılınmıştır. Banka ayrıca banknot basma yetkisine tek elden sahip duruma getirilmiştir. Bunlara ek olarak Banka, devletin haznedarlığını da üstlenmiştir. Bu dönemde uygulanan sabit döviz kuru rejimi altında döviz kurlarını belirleme yetkisi hükûmete aittir.

Bankanın temel görevleri:

Açık piyasa işlemleri yapmak,

Hükümetle birlikte Türk Lirasının iç ve dış değerini korumak için gerekli tedbirleri almak ve yabancı paralar ile altın karşısındaki muadeletini tespit etmeye yönelik kur rejimini belirlemek, Türk Lirasının yabancı paralar karşısındaki değerinin belirlenmesi için döviz ve efektiflerin vadesiz ve vadeli alım ve satımı ile dövizlerin Türk Lirası ile değişimi ve diğer türev işlemlerini yapmak,

Bankaların ve Bankaca uygun görülecek diğer mali kurumların yükümlülüklerini esas alarak zorunlu karşılıklar ve umumi disponibilite ile ilgili usul ve esasları belirlemek,

Reeskont ve avans işlemleri yapmak,

Ülke altın ve döviz rezervlerini yönetmek,

Türk Lirasının hacim ve tedavülünü düzenlemek, ödeme ve menkul kıymet transferi ve mutabakat sistemleri kurmak, kurulmuş ve kurulacak sistemlerin kesintisiz işlemesini ve gözetimini sağlamak ve gereken düzenlemeleri yapmak, ödemeler için elektronik ortam da dâhil olmak üzere kullanılacak yöntemleri ve araçları belirlemek,

Finansal sistemde istikrarı sağlayıcı ve para ve döviz piyasaları ile ilgili düzenleyici tedbirleri almak,

Mali piyasaları izlemek,

Bankalardaki  mevduatın  vade  ve  türleri  ile  özel  finans  kurumlarındaki  katılma  hesaplarının  vadelerini belirlemektir.

Bankanın temel yetkileri:

Türkiye’de banknot ihracı imtiyazı tek elden Bankaya aittir.

Banka, Hükümetle birlikte enflasyon hedefini tespit eder, buna uyumlu olarak para politikasını belirler. Banka, para politikasının uygulanmasında tek yetkili ve sorumludur.

Banka,  fiyat  istikrarını  sağlamak  amacıyla  bu  Kanunda  belirtilen  para  politikası  araçlarını  kullanmaya, uygun bulacağı diğer para politikası araçlarını da doğrudan belirlemeye ve uygulamaya yetkilidir.

Banka,  olağanüstü  hallerde  ve  Tasarruf  Mevduatı  Sigorta  Fonunun  kaynaklarının  ihtiyacı  karşılamaması durumunda, belirleyeceği usul ve esaslara göre bu Fona avans vermeye yetkilidir.

Banka, nihai kredi mercii olarak bankalara kredi verme işlerini yürütür.

Banka,  bankaların  ödünç  para  verme  işlemlerinde  ve  mevduat  kabulünde  uygulayacakları  faiz  oranlarını, belirleyeceği usul ve esaslara göre bankalardan istemeye yetkilidir.

Banka,  mali  piyasaları  izlemek  amacıyla  bankalar  ve  diğer  mali  kurumlardan  ve  bunları  düzenlemek  ve denetlemekle görevli kurum ve kuruluşlardan gerekli bilgileri istemeye ve istatistiki bilgi toplamaya yetkilidir.

Merkez Bankası Haberleri

  • MB faiz kararı ne zaman açıklanacak?

    Merak Edilenler, 29 Kasım 2021

    MB faiz kararı ne zaman açıklanacak?

    Merkez Bankası Aralık ayı faiz toplantısı ne zaman? Dolar TL kurunda yaşanan hareketlilikle birlikte gözler başta belirttiğimiz sorunun cevabına çevrildi. Peki, Merkez Bankası Aralık ayı faiz toplantısı ne zaman? İşte merak edilip araştırılan sorunun cevabı...

  • Faiz kararı ne zaman açıklanacak?

    Merak Edilenler, 30 Kasım 2021

    Faiz kararı ne zaman açıklanacak?

    Merkez Bankası Aralık ayı faiz kararı ne zaman açıklanacak? Dolar TL kurunda yaşanan hareketlilikle birlikte gözler başta belirttiğimiz sorunun cevabına çevrildi. Peki, Merkez Bankası Aralık ayı faiz toplantısı tarihi belli oldu mu? İşte merak edilip araştırılan Merkez Bankası Para Politikası Kurulu toplantı tarihi...

  • Dövizdeki artış otomobile yansıdı

    Otomobil, 29 Kasım 2021

    Dövizdeki artış otomobile yansıdı

    Merkez Bankasının faiz indirim kararı sonrası yükselişe geçen döviz kurları, otomobil fiyatlarına da yansıdı. Cardata'nın verilerine göre, otomobil pazarının yüzde 97'sini oluşturan A,B,C ve D segment araçların fiyat ortalaması faiz kararı öncesi 512 bin 446 TL seviyesindeydi. Fakat, Türkiye'de satılan otomobillerin neredeyse tamamını oluşturan bu dört gruptaki araçlar döviz kurlarındaki yükselişe bağlı olarak son 10 gün içinde fiyat artışlarına maruz kaldı. Gelinen noktada, A,B,C ve D segment otomobillerin Ocak 2021'deki 400 bin 333 TL olan fiyat ortalaması, bugün itibariyle 616 bin 133 TL'ye yükseldi. Rakamlar, otomobildeki 11 aylık fiyat artış oranının yüzde 28, son 10 günlük fiyat artış oranının ise yüzde 20 oranında olduğunu gösteriyor. Habertürk'e özel açıklamalarda bulunan sektör temsilcileri, otomobilin yatırım aracı haline geldiğini belirterek, ikinci eldeki fırsatçılığa karşı da uyarılarda bulundu. Yiğitcan Yıldız yazdı...

    İstanbul Zirvesi'nin perde arkası

    İş-Yaşam, 26 Kasım 2021

    İstanbul Zirvesi'nin perde arkası

    Merkez Bankası Başkanı Şahap Kavcıoğlu'nun bankacılar ile yaptığı toplantı sonrası yapılan açıklamalar dışında perde arkasında Merkez'in bankalardan uygulanan politikalara ilişkin destek isteyerek özellikle müşterilerine döviz mevduatı önermemesi ve yurtdışı muhabir bankalarda çok fazla döviz bakiyesi tutmamaları parayı yurtiçine getirmeleri gibi isteklerde bulunduğu iddia edildi. Banka genel müdürlerinin bizzat kendilerinin gelmesi istenen İstanbul'daki zirveden sızan bilgilere göre bankacılar ise negatif reel faizin dünyadaki enflasyon ile birleştiğinde çok sıkıntı yaratabileceğini belirtti.

    Ali Babacan, faiz kararını değerlendirdi

    İş-Yaşam, 18 Kasım 2021

    Ali Babacan, faiz kararını değerlendirdi

    DEVA Partisi Genel Başkanı Ali Babacan, "Yüksek faizi kimse istemez, faizin düşük olması ülkenin büyümesi açısından faydalı ancak faizi düşürmenin yolu Merkez Bankasına talimat vermek değildir, talimatla faiz düşmez." dedi

  • Faiz kararı sonrası dolar 11 TL'yi aştı

    Döviz, 18 Kasım 2021

    Faiz kararı sonrası dolar 11 TL'yi aştı

    Dolar kuru, 10 TL seviyesinden başladığı haftada gece sığ piyasada 11 seviyesini test etti. Bugün Merkez Bankası'nın faiz kararı öncesinde 10.54 liraya geriledi ancak 100 baz puanlık indirim kararının ardından ilk aşamada 10.97 liraya çıkarak rekor tazeledi. Dolar kuru, bir süre 10.84 liraya gevşese de saat 16'dan sonra ilk kez 11 TL seviyesini aştı ve sonrasında hızlı bir tırmanışla yeni rekoru olan 11.3087'ye çıktı. TCMB'nin faiz indirmekle kalmayıp aralık ayında indirim döngüsüne devam etme ihtimaline açık kapı bırakması TL üzerindeki baskıyı güçlendiriyor. Borsa gün içerisinde yüzde 2.5 civarı primlenerek 1750 puanı test etmesinin ardından kurdaki sert hareketle kazancını geri vererek 1700 puanın altına indi ve negatife döndü

  • Ekonomistlerden indirime tepki

    Para, 18 Kasım 2021

    Ekonomistlerden indirime tepki

    Merkez Bankası'nın 100 baz puanlık faiz indirimi ekonomistler tarafından olumlu karşılanmadı. Bilkent Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Refet Gürkaynak kararın açıklanmasının ardından "Cumhurbaşkanı yer çekimine inanmadığı için Merkez Bankası hepimizi uçurumdan itiyor" dedi. Ekonomist Murat Sagman ise "Merkez Bankası yükselen enflasyon, artan hayat pahalılığı ve değer kaybeden Türk lirası karşısında iktisadi bir karar almayarak politika faizi 100 baz puan daha indirdi" değerlendirmesinde bulundu

  • Merkez Bankası faiz kararı açıklandı!

    Merak Edilenler, 18 Kasım 2021

    Merkez Bankası faiz kararı açıklandı!

    Merkez Bankası faiz kararı son dakika açıklamasıyla belli oldu! Bugün gerçekleştirilen Merkez Bankası PPK toplantısı sonrası 14:00'da Merkez Bankası faiz kararı açıklandı. İşte ayrıntılar...

    Piyasaların gözü Merkez'de!

    Merak Edilenler, 17 Kasım 2021

    Piyasaların gözü Merkez'de!

    Merkez Bankası faiz kararı ne zaman açıklanacak? Döviz kurlarında yaşanan hareketlilik beraberinde gözleri Merkez Bankası Para Politikası Kurulu toplantısından alınacak karara çevrildi. Peki, Merkez Bankası faiz kararı ne zaman, saat kaçta açıklanacak? İşte merak edilen soruların cevabı...

  • Kritik haftaya rekorla başladı

    Döviz, 15 Kasım 2021

    Kritik haftaya rekorla başladı

    Dolar sabaha karşı 10.04 lirayı aşarak rekor tazeledi. Ardından 9.96 liraya çekildi. Bu hafta gözler Merkez Bankası'nın faiz kararında olacak

  • 'Cari açıkta yapısal problemimiz var'

    İş-Yaşam, 13 Kasım 2021

    'Cari açıkta yapısal problemimiz var'

    Hazine ve Maliye Bakanı Lütfi Elvan, Merkez Bankasının temel görevinin fiyat istikrarını sağlamak olduğunu belirtti. Elvan, cari açık konusundaki değerlendirmelere yanıt verirken, "Öncelikle şunu ifade edeyim, Merkez Bankasının temel görevi fiyat istikrarını sağlamaktır. Cari açıkta yapısal problemimiz var. Yapısal cari açığın azaltılması noktasındaki görev hükümetin görevidir, yapısal cari açığın azaltılması konusundaki görev hükümete aittir. Dolayısıyla para politikasında uygulanacak araçlar bellidir. Bu araçları da Merkez Bankası uygular. Buna açıklık getirmek istedim." ifadelerini kullandı.

  • Merkez'in toplam rezervleri açıklandı

    Para, 11 Kasım 2021

    Merkez'in toplam rezervleri açıklandı

    Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) toplam rezervleri 5 Kasım haftasında 1 milyar 660 milyon dolar artarak 125 milyar 444 milyon dolara yükseldi.

    Yeşil Ekonomi Müdürlüğü kurdu

    Para, 10 Kasım 2021

    Yeşil Ekonomi Müdürlüğü kurdu

    Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), sürdürülebilir finans uygulamalarını uzun vadeli bir politika olarak destekleme kararı alarak, "Yeşil Ekonomi ve İklim Değişikliği Müdürlüğü" kurdu.

    Merkez Bankası zorunlu karşılık oranlarını artırdı

    Para, 09 Kasım 2021

    Merkez Bankası zorunlu karşılık oranlarını artırdı

    Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), yabancı para yükümlülükler için zorunlu karşılık oranlarını tüm vade dilimlerinde 200 baz puan artırdı.

  • TCMB'den yeni repo ihalesi

    Para, 05 Kasım 2021

    TCMB'den yeni repo ihalesi

    Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), bugün miktar yöntemiyle düzenlediği 12 Kasım vadeli repo ihalesi ile piyasaya 79 milyar 999 milyon 999 bin 969 lira verdi.

  • İngiltere Merkez Bankası faize dokunmadı

    Para, 04 Kasım 2021

    İngiltere Merkez Bankası faize dokunmadı

    İngiltere Merkez Bankası politika faizini yüzde 0.10'da sabit bıraktı. Tahvil alım programında da değişikliğe gitmedi

  • Artık faiz indiriminden 'daha emin'

    Para, 04 Kasım 2021

    Artık faiz indiriminden 'daha emin'

    JPMorgan, ekim ayı enflasyon verisinin kendilerini kasım ayında TCMB'den 100 baz puan faiz indirimi beklentilerinden daha emin hale getirdiğini açıkladı

    Merkez Bankası rezervleri açıklandı

    Para, 28 Ekim 2021

    Merkez Bankası rezervleri açıklandı

    Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) toplam rezervleri 22 Ekim haftasında 587 milyon dolar düşerek 125 milyar 142 milyon dolara geriledi.