Facebook Libra bir gün gerçek olursa Türkiye'ye finansal etkisi ne olur?
Facebook eski, gözden düşen iş modelini gözden geçiriyor. Organik olmayan büyüme stratejisi bunun sonucu. Instagram, WhatsApp bu uzun vadeli beklentiler ile alınan şirketlerden bazıları.
İnternet, teknoloji şirketleri gibi iş modellerini inceleyen uzmanlardan takip ettiğim kadarıyla şirketin eski vizyonu yeni dünyaya yetmiyor. Onlar da yeni dünyanın gelir getirecek ve müşteri tutacak 'business'lerini hedefliyorlar.
İşte Libra bu yeni çağın çözümü, şirket için.
*
Çok kısaca Libra'yı etmek gerekirse, şirketin 2 milyardan fazla kullanıcısı kendi aralarında bir para birimi kullanacaklar. Bu değişim biriminin imi Libra olacak. Elinizdeki parayı fiyatı pek seyrek değişiklik gösterecek Libra'ya çevireceksiniz ve işlem tamam. Siz de artık Facebook Cumhuriyeti'nin bir parçasısınız. Libra ile ister kahve alın, isterseniz başka bir hizmet. Belki de Afrika'dan, Asya'daki halanıza harçlık yollamak istersiniz?
Peki değeri nasıl belirlenecek bu Libra'nın? Stablecoin / sabit kur (diyelim) olarak tasarlanan Libra ağırlığı Dolar ve diğer güvenilir para birimlerinden oluşan bir portföye yatırım yapacak sizin için. Böylece paranız erimeyecek. Hemen hep aynı kalacak. Sadece kısa vadeli minik değişimler olabilir. Meşhur blockchain / blokzincir üstünden hizmet verecek bu para biriminin transferinde Facebook dünya devleri ile çalışacak.
Hayaller gerçek olsa aşağı yukarı böyle bir yapı.
Libra projesinin kendisine değinmeyeceğim bu yazıda. Belki sonra. Ancak Türkiye'ye etkisi ne olur konusunu ele almaya çalışacağım.
*
Şirketin açıklamalarından ve dünya pratiklerinden edindiğim bilgilere göre dünya vatandaşları ellerindeki varlıkları Libra'ya çevirdikten sonra nasıl bir dünya olacak size tarif etmeye çalışacağım.
Kara para aklama, terörün finansmanı, özel hayatın gizliliği, hassas bilgilerin korunması gibi endişeleri tamamen başka bir yazının konusu olarak saklıyorum. Bu yazıda sadece Türkiye'ye ve diğer gelişen ülkelere özel finansal sorunları ele alacağım.
Büyük projenin harika gittiğini ve Libra'nın dünyadaki yetişkin nüfusun önemli bir bölümüne hitap ettiğini varsayalım. Bu işe Türkiye'den de vatandaşlar iştirak edeceklerdir.
Nasıl?
Tabii ki ellerindeki Türk Lirası varlıkları Libra'ya çevirerek. Dolarizasyondan çok çektiğimiz, döviz alımına türlü zorluk getirdiğimizi düşünürsek bu bizim için hiç de tercih edilecek bir devam yolu olmaz. Librazasyon / Libralaşma TL'den kaçışı özendirir. Aynı zamanda bir sermaye transferi olarak ve sermaye kaçışı olarak görülebilir.
Bir başka problem yönetilecek portföyün yabancı para cinsinden olmasıdır. TL yerine yabancı para cinsinden tutulacak varlıklar TCMB'nin ve dolaylı olarak Hazine'mizin senyoraj hakkına doğrudan doğruya bir müdahaledir. Banka'nın son yıllarda kamu maliyesine yaptığı katkıyı ve hatta zorda kalındığında sıklıkla başvurulan kaynak olma niteliğini hatırlatmak isterim.
Senyoraj hakkının Facebook'a devri kamu maliyesi açısından epeyce zorlayıcı olabilir.
Para politikasının sınırlarını test ettiğimiz zamanlardayız. Varlıkların sistem dışına kaçması para politikasının da göreli etkinliğini azaltabilir. Bu aslında dolarlaşmanın da dolaylı bir sonucu olmakla beraber, dolar aynı zamanda bilinen ve takip edilebilen bir kurdur. Libra bu özelliğe haiz değildir.
Kredi / mevduat oranının 1,1 olduğu ülkemizde beğenmesek bankada tutulan dolarlar krediye dönüşebilmektedir. Libra ise birikimleri bankacılık sistemimizden kaçırarak rasyoları bozacak ve kredi büyümesine darbe vuracaktır.
Cari açığın boyutu ve onun fonlanması konusunda türlü sorunlar yaşadık. Özellikle net hata noksan kaleminin büyüklüğü ve geçen sene olduğu gibi neredeyse tüm açığımızı bu kanalla fonladığımız bir ekonomide Libra'nın negatife katkısı ve sermaye akımlarının agnostik doğasına katkısını da düşünmek gerekir.
*
Birçok sorunu içinde barındıran Libra aynı zamanda bizim gibi bir ekonomi için bonus problemleri de yanında getirecektir. Türkiye için Libra'yı bir ödülden ziyade ceza olarak görüyorum. Otoritelerimizin bu konuyu incelerken şahsımdan daha titiz olmalarını beklerim. Libra yanında getirecekleri ile daha sonra ancak yasaklar getirerek mücadele edilebilir. Baştan denetlemek, düzenlemek ve entegre etmeye çalışmak gerekiyor. Olmazsa da reddetmek gerekiyor.
