Osmanlı mimarisinin eşsiz örneği: İshak Paşa Sarayı
Ağrı'nın Doğubayazıt ilçesinde bulunan ve Osmanlı Devleti'nin doğudaki en önemli eserleri arasında sayılan İshak Paşa Sarayı, eşsiz mimari yapısıyla yıllara meydan okuyor.
Ağrı'da bulunan, yapımına 1686 yılında başlanan 99 yıl sonra tamamlanan eşsiz İshak Paşa Sarayı; Osmanlı mimari tarihinin Anadolu’da günümüze ulaşabilen tek saray yapısı olarak kabul ediliyor.
Ağrı'nın Doğubayazıt ilçesinde bulunan UNESCO Dünya Miras Geçici Listesi'ndeki İshak Paşa Sarayı'nda ziyaret saatleri uzatıldı.Daha önce saat 17.00'de kapatılan ve pazartesi günleri de kapalı bulunan saray, artık pazartesi günleri yarım gün, diğer günler ise 09.30-19.00 saatleri arasında ziyarete açık kalacak. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün sosyal medya hesabından yapılan paylaşımda, "İshak Paşa Sarayı Ören Yeri, turizm sezonunun yoğunluğu sebebiyle 9 Mayıs-1 Eylül 2022 tarihleri arasında pazartesi 13.00-17.00, diğer günler ise 09.30-19.00 saatleri arasında ziyarete açıktır." ifadeleri kullanıldı.
Osmanlı Devleti’nin Doğu Anadolu Bölgesindeki en önemli eserlerinden biri olan ve sarp kayalıklar arasındaki bir tepede yer alan İshak Paşa Sarayı, kartal yuvası görünümü ve 116 odası ile Anadolu’nun nadide eserleri arasında yer alıyor.
İçerisinde harem, hamam, zindan ve cami de bulunan İshak Paşa Sarayı’nda kullanılan kalorifer sistemi ise Anadolu’daki ilk örneklerden. Saray, kabartma ve süslemeleriyle Selçuklu sanatının özelliklerini taşıyor. İlçe merkezine 7 kilometre uzaktaki bin 900 rakımlı tepeye kurulu olan ve yaz-kış yerli ve yabancı turistlerin ilgi odağı olan bu tarihi saray, UNESCO Dünya Miras Geçici Listesi’nde de yer alıyor.
İshak Paşa Sarayı Nerededir?
Doğubayazıt’ın 7 kilometre güneydoğusunda, Eski Beyazıt’a ve ovaya hakim yüksek bir tepenin üzerine kurulmuş, pek çok bölümleri olan komple bir saraydır. Birinci Dünya Savaşı'na kadar Bayezid Sancağı bu saraydan yönetilmiştir.
İshak Paşa Sarayı Ne Zaman Yapılmıştır?
Sarayın yapımına 1685 yılında Çıldır Atabeklerinden Çolak Abdi Paşa tarafından başlanılmış, aynı soydan gelen Küçük İshak Paşa zamanında 1784’te (99 yılda) tamamlanmıştır. Mimarı, Ahıskalı ustalardır. Saray 115X50 metre boyutlarında, tesviye edilmiş Karaburun tepesi üzerine terası, iki avlu ile bu avluları çevreleyen çeşitli yapı topluluğundan meydana gelmektedir. Doğu-Batı yönünde yaklaşık 7 bin 600 metrekare bir alan üzerine oturtulmuştur.
Bazı kısımları tek, bazı kısımları iki, bodrum dahil bazı kısımları üç katlı olarak yapılmıştır. Bir saray için gerekli tüm bölümler (harem, harem odaları, aşevi, hamam, toplantı salonları, eğlence yerleri, mahkeme salonu, cami, çeşitli hizmet odaları, oturma odaları, uşak ve seyis odaları, muhafız koğuşları, cezaevi, erzak depoları, cephanelik, tavlalar, bodrum katlarında çeşitli hizmet odaları vb.) vardır. Her odada ocak, dolap yerleri vb. görülmektedir.
Sarayın girişi, savunması en zor olan doğu cephesindedir. Anıtsal taçkapı, avlulara çıkan diğer kapılar gibi, kabartma, süsleme ve zengin bitki motifleriyle Selçuklu sanatının özelliklerini taşır. Saray, tarih ve sanat tarihi yönünden eşsiz bir değere sahiptir.
Tek kubbeli cami, iki ayrı renk taşla örülmüş minaresiyle saraya ilginç bir görünüm kazandırmaktadır. Caminin kıble duvarının dışındaki türbe geometrik ve bitkisel motiflerle süslenmiş olup, muhtemel Abdi Çolak Paşa ile İshak Paşa ve yakınları için yapılmıştır.
Sarayın (Selamlık) kuzey cephesinde dışa sarkan dört ahşap konsolda üstte kanatlı ejder, onun altında aslan, en altta insan figürleri yer almaktadır ki çok ilginç ve sanatkaranedir. Sarayda klasik Osmanlı mimarisinden farklı üslup ve benzeme şekilleri dikkati çeker. Türk saray geleneği ve mimarisinin ana prensiplerine uyulmuştur. Yapı birkaç aşamalıdır ve güzellikle azameti yansıtır. Saray iştihamı, yaptıran paşanın çevreye ve Merkezi Devlet’e karşı gücünü göstermek istediği anlaşılmaktadır.
Taş duvarların içinde görülen boşluklar, sarayın kalorifer tesisatı andıran merkezi ısıtma sistemiyle ısıtıldığını göstermektedir. Yapımı bir çok efsane ve hikayeye konu olan İshak Paşa Sarayı; Osmanlı döneminde Ağrı’da yapılan en büyük ve en önemli mimari eserdir. İshak Paşa Sarayı, Geleneksel Türk Mimari karakterinde ve Selçuklu Mimarisi biçiminde bir yapıdır. Bu yapılar topluluğunda Osmanlı ve Selçuklu mimarisinin öğeleri yanında, Avrupa sanatının Barok Üslubu'nun etkileri de görülmektedir.
Zamanın en modern ve ileri anlayışı ile yapılmış olup, genel hatlarıyla Türk kültürünün özelliklerini taşır. Bir Osmanlı Dönemi Yapısı İshak Paşa Sarayı görkemli özel mimarı yapısı, anıtsal taç kapıları, haremi, selamlığı, cami ve yüzlerce odası ile görülmeye değer bir şaheserdir...
Sanki bir saray değil, tüm heybetiyle canlı bir tarih, her tarafı sır dolu bir efsanedir. Onu anlamak için yakından görmek, gezmek gerekir... Bu görkemli yapının mimarı meçhuldür, onun için halk, sarayın yapımı ve tarihi hakkında bir çok efsane anlatır. Sarayı gezerken, masal dünyasının saraylarını görmüş gibi hayal gücünüz harekete geçer, güzellikler karşısında efsanelerde anlatılanlar bir bir gözlerinizin önünde canlanır... Bir kartal yuvasını andıran ve çevresiyle ahenk oluşturan bu muazzam yapıya hayran kalmamak elde değil...
İshak Paşa Sarayı'na Nasıl Gidilir?
İshak Paşa Sarayı'na, Doğubayazıt ilçe merkezinden Doğubeyazıt Kalesi yönünde özel araç ile 15 dakikalık bir yolculukla ulaşabilirsiniz.
