Kan akar, enerji ve altın fiyatları sıçrar

Giriş: 16.10.2023 - 08:07 Güncelleme: 16.10.2023 - 08:07

Küresel piyasalar Hamas-İsrail çatışmasının etkisinde bir haftayı geride bıraktı. İlk başta şok, sonra durulma ve son olarak yeniden şok gündeme geldi. Çünkü Hamas-İsrail arasındaki çatışma hafta sonu itibariyle sertleşti ve yayılma eğilimi içine girdi. Yoğun çatışmaların yanında yoğun görüşme trafiği de önümüzdeki günler için umut verici değil. Küresel piyasalardaki fiyatlamalar da buna işaret ediyor.

➔Jeopolitik gerginliklerin ve sıcak çatışma dönemlerinin güvenli sığınağı altın aynı fonksiyonuna yeniden kavuştu. Düşüş eğilimindeyken Hamas’ın saldırısı ile başlayan tersine dönüşte altının onsu geçen hafta 100 dolarlık artışla 1933 dolara çıktı ve yüzde 5.5 prim yaptı.

➔Güvenli limanın diğer adresi ABD tahvilleri ve doları. Nitekim 6 Ekim’de yüzde 4.887 oranıyla son 17 yılın en yüksek düzeyine çıkan ABD 10 yıllık tahvil faizi yüzde 4.530’e kadar gevşedi, haftayı ise yüzde 4.616’dan kapattı. Faizdeki bir haftalık düşüş yüzde 3.7. Faiz düşüşünde jeopolitik nedenlerle gelen alımlar yanında Fed başkanlarının söylemlerinin yumuşatması da rol oynadı.

➔Nitekim ABD faizindeki düşüşte sadece savaşın etkili olmadığını doların sınırlı değer kazanımı da doğruluyor. Büyük paralara karşı doların değerini ölçen Dolar Endeksi DXY haftayı yüzde 0.61 artışla kapattı.

➔Korku endeksi VIX 3 puana kadar artarak 17.45’ten 20.78’i gördü ve haftayı 19.32’den kapattı. Korku endeksinin artışı yüzde 10.7.

➔İsrail’in Gazze Şeridi’nin 20 km yakınındaki bir doğalgaz sahasını kapatması ise doğalgaz fiyatlarını sıçrattı. Bu arada Finlandiya ile Estonya arasındaki basınç düşüşü nedeniyle doğalgaz boru hattının kapatılması ve Avusturalya’da Chevron’un LNG sıvı gaz tesislerinde iki haftalığına greve gidilecek olması da eklenince, Avrupa vadeli doğalgaz fiyatları bir haftada 38.231 eurodan 53.983 Euro/MWh’a çıktı ve yüzde 41 arttı.

➔Dünya petrolünün üçte birini arz eden Ortadoğu’da savaş petrol fiyatlarına da yansıdı. Çatışmanın savaşa dönüşmesi petrol fiyatlarını geçen hafta 85.19 dolardan 91.59 dolar düzeyine yükseltti. Bir haftalık artış yüzde 7.5 düzeyinde.

➔Dünya borsalarının geneli ise yüzde 0.68, gelişmekte olan borsalar yüzde 1.5 primli iken Türkiye Borsası MSCI endeksiyle yüzde 4 kayıpta. Aynı endeksle kayıplar İsrail Borsasında yüzde 8.8’e ulaşırken, Ürdün Borsasında yüzde 2.2 ve Lübnan Borsasında yüzde 1.8 düzeyinde kaldı.

➔Ortadoğu savaşının küresel piyasalarca yeterince fiyatlanmadığını söylemesi doğru Prof. Dr. Nouriel Roubini “Piyasalar İsrail’in Gazze’yi işgal ettiği ve çatışmanın sınırlı kaldığı senaryoyu fiyatlıyor. Bu nedenle petrol fiyatları çok etkilenmedi. Ancak İran ve Lübnan’ın çatışmaya dahil olduğu bir senaryo daha var. Eğer bu senaryo gerçekleşirse Körfez petrolünün arzında sıkıntılar olur, petrol fiyatları sıçrar. Bunun ekonomik anlamda çok büyük etkisi olur. Baz senaryo bu değil ancak böyle bir risk de var” dedi.

➔Bloomberg’in Ortadoğu çatışmaları üzerine kurguladığı üç farklı senaryo da kayda değer.

➔ “İlk senaryoda, savaş genellikle Gazze ve İsrail ile sınırlı kalır. Bu durumda petrol fiyatlarındaki artış 3-4 dolarla sınırlı kalır. Dünya büyümesine de pek etkilemez.

➔İkinci senaryoda, çatışma İsrail ile İran arasında bir vekalet savaşına dönüşür, Lübnan ve Suriye gibi komşu ülkelere sıçrar. Bu senaryo petrol fiyatlarında %10’luk bir artışa yol açar, küresel büyümeyi yüzde 0.3 puan azaltır ve yüzde 2,4 büyüme seviyesine yavaşlatır.

➔Üçüncü senaryoda ise İsrail-İran arasında doğrudan bir askeri çatışma olur. Doğrudan çatışma ihtimali düşük bir senaryo olsa da, en tehlikelisi. Bu, ekonomide küresel bir durgunluğun tetikleyeni olabilir.”

➔Bu senaryoların ardından Bloomberg şu tespitte bulundu: “Tüm durumlarda, yön aynı, daha pahalı petrol, daha yüksek enflasyon ve daha yavaş büyüme. Ancak büyüklükler farklılaşacak. Çatışma ne kadar yayılırsa, etkisi o derece büyür ve bölgesel yerine daha küresel hale gelir.”

➔ “İsrail’deki yüksek ölüm oranı, kanlı bir misilleme ve bölgesel bir savaş olasılığını artırıyor” denilen Bloomberg analizinde şu değerlendirme yapıldı:

➔ “Ham petrol fiyatı, 1973’te Arap devletlerinin İsrail’e verdiği destek nedeniyle uyguladığı ambargodaki gibi dört kat artmayabilir. Ancak İsrail ve İran’ın birbirlerine füze attığı bir senaryoda, petrol fiyatları, 1990’daki Irak’ın Kuveyt’i işgali sonrasında uyumlu bir şekilde artabilir. Bugün çok daha yüksek bir başlangıç noktasıyla bu artış, petrolü varil başına 150 dolara kadar çıkarabilir.”

➔Dünyanın en büyük hedge fonu olan Bridgewater Associates’ın milyarder kurucusu ve “Değişen Dünya Düzeni ile Başa Çıkma İlkeleri” adlı kitabın yazarı Ray Dalio birkaç yıldır ülkeler arasındaki ve ülkeler içindeki artan gerilimlere dikkat çekiyor. ABD ve Çin’in “sıcak bir savaşın eşiğinde” olduğunu düşünen Ray Dalio “Şimdi İsrail-Hamas çatışmasının yayılması, ulusların askeri çatışmanın sınırını aşmasına yol açabilir” dedi.

➔Küresel güç kaymaları ve tarihsel döngüler konusunda bir uzman olan Dalio, İsrail-Hamas ve Rusya-Ukrayna çatışmalarını bir tür güç mücadelesinin parçası olarak çerçeveledi ve bu tür savaşların sonuna kadar zalimce olacağını ve azalma yerine yayılma olasılıklarının daha yüksek olduğunu” söyledi. Dalio şu ifadeleri kullandı:

➔ “Eğer diğer ülkelere, en önemlisi büyük ülkelere yayılırlarsa, çok daha korkunç bir sıcak dünya savaşı olur. Bana göre, İsrail-Hamas savaşı daha şiddetli ve kapsamlı bir uluslararası savaşa doğru atılmış talihsiz bir adımdır.

➔Bu iki savaş yeni dünya düzenini tanımlayacak bir büyük güç mücadelesinin parçasıdır. Mevcut ABD ve Çin arasındaki gerilimlerin hala yönetilebilir ve tam anlamıyla sıcak bir savaşa dönüşmeyebilir.

➔Ancak doğrudan çatışmanın patlak verdiği ve ölümlerin artmaya başladığı bir durumun, sınırlı sıcak savaş öncesi çatışmalardan vahşi bir Üçüncü Dünya Savaşı’na doğru geçiş yapmasının yolunu açacağını da eklemeliyim.

➔Bu savaşın, birkaç farklı türde ve yerde başka çatışmalara yol açmasının yüksek risk taşıması ve etkilerinin İsrail ve Gazze’nin ötesine geçmesi muhtemeldir.

➔Bana göre, sınırlı çatışmalardan daha yaygın büyük güçleri içeren daha kontrolsüz sıcak bir dünya savaşına geçiş olasılığı son iki yılda %35’ten yaklaşık %50’ye yükseldi.”