Küçük, büyük bütün şirketlerde kâr rekoru

Şirket kârlılıklarında 2020 yılından başlayarak 2022’de patlama yaşandığını borsa şirketlerinin bilançoları ve İSO 500 Büyük Sanayi Kuruluşu anketinden biliyoruz ve sık sık da işliyoruz.

Borsa dediğin 500 dolayında şirketi kapsıyor. İSO 500 de adı üzerinde 500 sanayi kuruluşundan oluşuyor. İkinci 500 Büyük de açıklandığından Türkiye’nin bin büyük sanayi şirketinin toplu sonuçlarını biliyoruz.

Ancak 2022 yılı İSO 500’lerin açıklaması bu sene gecikti. Her yıl mayıs ayındaki açıklama eylül ortası itibariyle 2022 sonuçları için henüz yapılamadı.

➔Merkez Bankası ve TÜİK idari kayıtlardan derlediği ve içinde Türkiye’nin 10 bin büyük şirketinin yer aldığı 1 milyona yakın reel sektör şirketinin bilançolarını önceki gün açıkladı.

➔17 sektörü kapsayan ve 2009’dan beri yayımlanan Sektör Bilançoları şirketler kesimi konusunda en kapsayıcı veriyi ortaya koyuyor. 2022 araştırması finansal sektör dışındaki 983.182 reel şirketi kapsıyor.

➔Yapılan sınıflamaya göre sayısı 1 milyona yakın şirketlerin 10.128’i büyük ölçekli, 42.370 orta ölçekli ve diğerleri küçük ve mikro ölçekli.

➔Borsa ve İSO verileri yanında TCMB Sektör Bilançoları da rekor kâr konusu iyice pekişti.

2022’DE %20 ÖZKAYNAK KÂRLILIĞI

➔Sadece sanayi şirketleri, sadece borsa şirketleri, büyük şirketler, bankalar değil, orta büyüklükte, küçük ve mikro bütün şirketlerin kârı patlamış. Sektör bilançoları bunu tescil etti.

➔2022 yılında göre şirketler kârlarını bir önceki seneye göre yüzde 423 artışla 1 trilyon 511 milyar liraya çıkardı. Döviz kuruna çevrildiğinde kârlar 32.5 milyar dolardan yaklaşık üç kat artışla 91.2 milyar dolara ulaştı.

#resim#1084831#

➔Verilere göre 2022 yılında şirketlerin varlıkları yüzde 69, öz kaynakları yüzde 93, net satışları yüzde 113 arttı. 983 bin şirketin 7.55 trilyon lira özkaynağı bulunuyor ve buna karşılık 1.51 trilyon lira kâr elde ettiler.

➔Öz kaynak kârlılığının geçmiş yıl verileri bitişikte Ekonomi Gazetesi’nden Emircan Yaman’ın tablosunda görülüyor. Geçmiş yıllarda yüzde 4-10 arasında değişen özkaynak kârlılığı ilk kez 2022’de yüzde 20’ye vardı.

#resim#1084832#

Aktif kârlılığı ve net satış kârlılığı da veri setinin tutulduğu 2009 sonrasının en yükseğinde görülüyor.

➔Yüzde 20 özkaynak kârlılığının parasal tutarı döviz bazında 91.2 milyar dolar. 2022 yılı GSYH’sı 906 milyar dolar olduğuna göre şirket kârlarının milli gelire oranı yüzde 10’u buldu. Bu da tarihi rekor.

KÂRLARI PATLATAN NE?

➔Şirketler rekor kâra ulaşmasında birkaç etken olduğu söylenebilir.

➔Türkiye tarihinin en negatif faizlerinin uygulandığı bir dönemden geçtik. Şirketler ucuz TL faizleri üzerinden yaptıkları borçlanma ile faaliyetlerini finanse ederek büyüdüler ama negatif faizin etkisiyle finansman giderleri düştü.

➔TL borçlananlar geçmiş dönemde paranın gözüne vurdu. Şirketler de öyle yapıyor zaten. Dövizle borçlar artmıyor, bütün talep TL kredilere. Tabi ki 200’ün üzerinde düzenleme süzgecinden geçip krediyi alabilen şirketler çok şanslı.

➔Şirketlerin sattığı mal ve hizmetlerin 2022 yılı ortalama fiyat artışı milli gelirde kullanılan deflatör oranıyla yüzde 96 düzeyinde. Parayı tarihi en düşük maliyetlerden, yüzde 10-20 ile alıp, mal ve hizmeti yüzde 100’e yaklaşan oranla satmanın yüksek kâr getirmesi kadar normal bir sonuç yok.

➔Aynı yıl GSYH artışı yüzde 5.6 ile ortalamanın üstünde. Yükselen enflasyon ortamında rahat fiyatlama yapan şirketlerin ciro ve satışları artarken maliyetler içinde ücretin payı düştü.

➔Bitişikte Zafer Yükseler’in hazırladığı tablo var. İmalat sanayinde işgücü ödemelerinin payı 2009-2019 döneminde ortalama yüzde 35 iken, 2020-2022 döneminde ortalama yüzde 29’a indi. GSYH rakamları da 2022 yılı için işgücü ödemelerinin payının yüzde 26’ya düştüğünü ortaya koymuştu.

➔Nitekim şirketlerin net satışları 2022’de yüzde 113 artışla 31.46 trilyon liraya yükseldi. Şirketler bir yerde enflasyon kazancı yazdı, kârı da çalışanlarla aynı oranda paylaşmadı.

➔2022 kâr artışında etkili olan diğer bir unsur şirketlerin finansal varlıklarını Kur Korumalı Mevduatta (KKM) tutmaya zorlanması ve buna teşvik edilmeleri. Şirketler döviz varlıklarını KKM’ye çevirmişlerse vergiden muaf tutuldular, TL ile kredi kullanmalarının önü açıldı. TL borçlanıp finansal varlığını dövizde saklamak da kârları artırıcı etki yaptı.

KÂRIN YARIDAN FAZLASI SANAYİDEN

➔Son olarak Herkese Ekonomi’den aldığım şirket kârlarının sektörlere dağılımını gösteren bir grafiği paylaşacağım. Toplam kârın yarısından bir fazlası imalat sanayinden.

➔Toptan ve perakende ticaret ile motorlu kara taşıtları toplam kârdan yüzde 23 pay ile ikinci sırada yer alıyor.

➔Halka açık olanlar bu kârları küçük ortaklarıyla paylaşıyor ve paylaşacak. Kârın yarıdan fazlasını elde eden sanayi şirketleri aynı zamanda borsanın da öncüsü ve yerli yatırımcıların gözdesi.

➔Pandemiyle birlikte hisse senedi alanlar, doğru veya yanlış kanallardan şimdiye kadar borsaya gelenler yüksek kârlı çıktılar.

➔Borsa endeksi Mart 2020’de döviz bazında 1.25 dolar düzeyinden 3.12 dolara kadar yükseldi. 3.5 yılda dolar bazında yüzde 150’lik değerlenme meydana geldi.

BORSADA 3.5 YILDA 6 MİLYON YENİ YATIRIMCI

➔Çünkü bu dönemde Türk hisse senetleri rakiplerine göre çok düşük kalmıştı ve şirketler de iyi durumdaydı. Şirketler elde ettikleri yüksek kârla borsa hareketini arkasını iyi doldurdu. Eğrisi doğrusuna denk geldi.

➔Borsa yatırımcı sayısının 1.3 milyon olduğu Mart 2020’de başlayan uzun vadeli yükselişte son olarak 7.3 milyon yerli yatırımcı sayısına ulaşıldı. 3.5 yılda yatırımcı sayısı 6 milyon arttı.

➔Yeni yatırımcılar küçük hisse senetlerine ve özellikle halka arzlara geliyor. Halka arzlar ise borsanın genelinin bir hayli üstünde performans gösteriyor.

➔Şirketler de halka açılmaya ve buradan faaliyetlerini finanse etmeye devam ediyor. Bu yıl 36 şirket halka açıldı ve 50 milyar liranın ya da yaklaşık 2 milyar doların üzerinde kaynak sağladılar. İkincil halka arz ve sermaye artırımları ile toplanan kaynak tutarı ise 100 milyar lirayı veya 4 milyar doları geçti.

➔Faizler yükselişe geçmişken şirketler yeni döneme borçlarını azaltarak ve özkaynaklarını güçlendirerek hazırlık yapıyor. Daha sırada 50’den fazla şirket halka açılmayı bekliyor.

➔Şirketler halka açılıp özvarlıklarını güçlendirirken, milyonlar halinde borsaya gelen ve şimdiye kadar genel anlamda kazançlı çıkan küçük tasarruf sahiplerinin bu işten çıkak çıkmaması için asıl görev kamuya düşüyor.