Anne ve babalar dikkat! Çocuğunuzda 'kardeş kıskançlığı' sandığınız şey ortanca çocuk sendromu olabilir!
Anne ve baba olmanın ekonomik ve duygusal pek çok zorluğu var ama sanırım en zor tarafı birden fazla çoğu sahip olmak. Ebeveynler tek bir çocuğa sahip olunca ilgiyi, alakayı ve maddi imkanları daha rahat kanalize edebiliyor ancak birden fazla çocuk olunca adaletli ve daha gözü açık olmak gerekiyor. Çocuklarınızın birbiri arasında tatlı kıskançlık olduğunu sandığınız bazı tepkiler zannettiğinizden daha karmaşık olabilir...
Kalabalık aileler çocuklara paylaşmayı, başkaları yerine düşünmeyi, kolektif hareket etmeyi öğretir. Bunlar kalabalık ailelerin pozitif tarafları olarak kabul edilir ancak kalabalık ailelerin çocukların bireysel hayatlarında çok fazla negatif etkisi de olabilir. Anne ve babaların birden fazla çocuğu olabiliyor ancak tüm çocukların sadece bir tane annesi ve babası var. Dolayısıyla anne ve babanın her çocuğuyla kurduğu ilişki biriciktir ve pek de hata kabul edebilen bir yapıda değildir...
3 ve daha fazla çocuğun olduğu evlerde kardeşler arasında anne ve babaların ilk etapta göremediği gerginlikler meydana gelir. Ebeveynler bu gerginliği genelde basit bir kardeş kıskançlığı olarak yorumlar ama bu her zaman basit bir kardeş kıskançlığı ile sınırlı kalmayabilir. İlk çocuk genelde büyük bir heyecanla karşılanır, ebeveynler çocuk bakımına karşı deneyimsizdir ama yönetmeyi henüz bilmedikleri bir heyecan ve sevgiyle ilk göz ağrılarını şımarttıkça şımartırlar.
İkinci çocuk olduğunda ebeveynler artık biraz daha bilgilidir ve ilk seferki gibi yabancı bir heyecana kapılma oranı düşer. Evet, yeni bebeklerini de çok severler ama bu heyecanı nasıl yöneteceklerini artık biliyorlardır. Üçüncü çocuk doğduğunda işler biraz daha değişir. Yeni bebek diğer iki kardeşinden daha küçüktür. Ailede her zaman küçük olmanın avantajını yaşar. Aynı zamanda anne ve baba da çoğunlukla bu çocuklarının son çocukları olduğunun farkındadır. Dolayısıyla bu aileyi tamamlamış olmanın belki de farkında olunmayan sevinciyle küçük çocuklarına karşı daha yumuşak davranırlar. Hem, çocuk bakmayı da artık iyice öğrenmişlerdir. Son çocuk neredeyse hatasız bir bakım görmenin keyfini sürer.
İlk çocuk ilk göz ağrısı olmanın haklı ayrıcalığını doyasıya yaşarken, son çocuk tekne kazıntısı olmanın keyfini sürerken ortanca çocuğa ne olur dersiniz? Eğer anne ve babanın gözleri yeterince açık değilse ve çocuklarıyla doğru iletişim kurmayı öğrenemediyse ortanca çocuk diğer iki kardeşine göre kalbi biraz daha kırık bir çocuk olur. Psikoloji biliminin son zamanlarda üzerinde sık sık durduğu konulardan biri olan ortanca çocuk sendromu zannettiğinizden daha önemli bir konu. Hem ebeveynlerin hem de ebeveyn olma hayali kuranların ortanca çocuk sendromuna dair bilgi sahibi olması epey önemli.
Charlie Health Klinik Direktörü Sam Adams'e göre ortanca çocuklarda belirli kişilik özelliklerine rastlanabiliyor. Bu tip benzer özellikleri ortanca çocuğun, daha büyük ve daha küçük kardeşlerinin aksine ihmal edildiği kabulünden yola çıkarak oluşuyor. Yine ortanca kardeşlerde rastlanan bir kişilik özelliği de bu çocukların kendilerini ailedeki uyumsuz kişi olarak hissetmeleri...
Elbette her ortanca çocukta ortanca çocuk sendromu olmaz. Bu sendromun belirtilerini ortaya çıkaran şey maalesef anne ve babaların çocuklarını yetiştirirken hepsine aynı mesafede durmaması... Anne ve babanın ebeveynlik tarzı bu sendromun en belirgin tetikleyicisi.. Önceliğin verildiği büyük kardeş, "kardeşin o senin" diyerek sürekli özen göstermesi beklenen küçük kardeş ve bunun arasına sıkışan ortanca çocuk aile içinde kendilerini pek de önemli hissetmezler. 3 ve daha fazla çocuğun olduğu evlerde ortanca çocuk sendromuna sahip bir çocuk olup olmadığını anlamak için bu sendromun özelliklerine bir bakalım.
1) Görmezden gelinme hissi: Ailenin büyük kardeşe çok fazla sorumluluk vermesi, küçük kardeşi ise "küçük" olduğu gerekçesiyle öncelemesi ortanca kardeşi değersiz ve önemsiz hissettirir. Bu hisler ortanca kardeşin aile ilişkilerinde bocalamasına, kendini yavaş yavaş aileden uzaklaştırmasına yol açar.
2) Bağımsızlık takıntısı: Kendini değersiz ve önemsiz hissettiği ailesinden uzaklaşan ortanca çocuk bağımsız olmaya ve kendi hayatını kendi imkanlarıyla idame ettirebilmeye aşırı düşkünlük geliştirir. Bu çocukların problemleri tek başına çözebilme yetenekleri oldukça gelişmiş olur ve herhangi bir sorun karşısında aileden ya da bir başkasından yardım isteyemezler.
3) Hiçbir yere ait hissedememek: Bu çocuklar aile bağlarını esnettikleri ve kopardığı için hayatlarının kalanında da ailelerine, akrabalarına ya da arkadaşlarına karşı güçlü bir bağ hissedemezler.
4) Kendini yetersiz hissetme: Büyük kardeşi ya da küçük kardeşi kadar değerli olduğunu hissedemediği için ortanca çocuklarda sürekli kendini bir konuda kanıtlama isteği görülür. Yetersiz hissederler ve bu yetersizlik hissi özgüvenlerinin sarsılmasına yol açar.
5) Kıskançlık ve rekabetçi duygular: Gerek kardeşlerinin gerekse anne babasının ilgisini çekebilmek ve görünür olabilmek için sürekli bir yarış halinde olurlar. Herhangi bir konuda kardeşlerinden daha iyi olmak isterler. Kardeşlerinden daha iyi olurlarsa ebeveynlerinin onları göreceğini düşünürler.
6) Kendini bulma arzusu ve aşırı sosyallik: Ailede görünmediğini düşünen ortanca çocuklar dışarıdaki dünyada var olabilmek için ailelerinden bağımsız ve hatta ailelerinin tam tersi kişiliklere sahip olmak için uğraşırlar. Kendilerine ait bir kimlik yaratmak için harcadıkları çaba zaman zaman olumlu sonuçlara da yol açabilir. Bu çocuklar kardeşlerinden daha sosyal bir kişiliğe sahip olurlar. Farklı yaş gruplarından farklı sosyal sınıftan insanlarla ahbaplık edebilirler.
7) Arabulucu ve barışı sağlayan kişi olma: Ortanca çocuklar ailede de aileden kopup kurdukları sosyal hayatlarında da her zaman krizleri çözen, sorunlarla karşılaştığında sağ duyulu düşünebilen ve herkesle empati kurabilen özellikler geliştirmiş olurlar.
Ortanca çocuk sendromuna sahip olan çocuklar bir sürü negatif duyguyla baş etmekle uğraşmanın yanında birey olmayı başarabilme özelliğine de sahip olurlar. Kendi ebeveynlik deneyimlerinde çok daha hassas olmaya, kendi deneyimlerinden yola çıkarak çocukları arasında daha adaletli ve eşitlikçi bir üslup tutturmaya meyilli olurlar ancak bu duyguları yönetmek çocuklukta olduğu gibi yetişkinlikte ve ebeveynlikte de oldukça zorlayıcı olur.
3 ve daha fazla çocuğu olan anne ve babalar çocuklarıyla eşit mesafede bir ilişki kurmak için uğraşmalı, çocukları arasındaki anlaşmazlıklarda özellikle anlaşmazlığın öznesi genelde ortanca çocukları oluyorsa bu konuda daha dikkatli olmalılar. Bu travmada büyük payın anne ve babada olduğunu unutmamalılar.
