Neyi öremediğimizi görebilsek!
Sultan Abdülaziz’e, Avrupa yakasındaki Sirkeci demiryolu hattı Topkapı Sarayı içinden geçeceği zaman, “Sultanım şimendiferi baba ocağınızdan geçirmek istiyorlar” dediklerinde, “Geçsin de isterse sırtımdan geçsin” demiş. Böylece Sirkeci istasyonu ve mevcut hat geçmemesi gereken bir yerden geçirilmiş ve tarihi Topkapı Sarayı’na da en büyük zarar verilmiş.
Prof. Dr. İlber Ortaylı Hoca’nın bu konudaki tespiti böyle. Bu bilgiye bir de tramvay hattının Ayasofya’nın dibinden ve Yerebatan Sarnıcı’nın üzerinden geçirilmesini ekleyin. Birazcık düşünün...
Osmanlı İmparatorluğu‘ndaki şimendifere bakış açısı, Anadolu’nun 4 bin 136 km demiryolu ağına kavuşmasını sağlamıştır. Şimdi kalkıp demiryolu üzerinden Osmanlı’ya vurmak isterseniz, neden ve niçin öyle olduğuna bakmadan, “Bu hatların işletmecileri yabancıydı. Türklere demiryolu işletmeciliği kapalıydı” tezlerini ortaya koyarsınız.
Bu konuyu da Türkiye’de demiryolu üzerine kafa yorup eserler üretmiş Prof. Dr. Vedat Bilgin‘e sormanız gerekir. Cumhuriyet döneminin ilk yıllarını bu tarz tartışmalara malzeme yapmak ise en akıl almaz işlerden birisidir.
Zira sadece demiryolu değil, havacılık anlamında da ekonominin diğer alanlarında ciddi bir millileştirmenin yapıldığı, atılımların cesurca gerçekleştirildiği bir dönemdir cumhuriyetin ilk yılları. Mustafa Kemal, Nuri Demirağ‘a o soyadı geliştirdiği uçak modellerinden değil, demiryolu hatlarına olan katkısından dolayı vermiştir. Ama onun ölümüyle birlikte Nuri Demirağ‘ın uçakları da uçmamıştır. 1940’larda başlayan cumhuriyetin ilk yıllarındaki atılımları geri götürme anlayışı Turgut Özal‘a kadar uzanmıştır.
Özal, demiryollarına “Komünist işi” demesine rağmen de yıllar sonra en önemli hamleler onun döneminde başlatılmıştır. AK Parti hükümeti ve Başbakan Erdoğan ile de gerçekten ciddi mesafe kat etmiştir. Yanlış olan, son 10 yılda yapılanları Osmanlı İmparatorluğu ve cumhuriyetin ilk dönemleriyle kıyaslamaktır. Hatta asıl yanlış olan, 10 yıllık bir iktidarın, geçmişe atıf yaparak icraatını övmesidir. Çünkü halihazırda AK Parti için de ciddi bir mazi oluşmuş durumda. Bir iktidar değişikliğinde işbaşına gelenlerin vizyonlarının nasıl olacağını kim kestirebilir?
YİD modeli kamburumuz olacak!
“Demiryoluna milyarlarca dolar harcadınız, ama yerli sanayinin oluşması için neler yaptınız?” sorusuna verilecek cevap olmalı. Tıpkı cep telefonunda Avrupa’nın en konuşkanı olmakla övünürken, asıl kimlerin kazançlı çıktığını unuttuğumuz gerçeği gibi.
Özal ile NETAŞ‘ı tanıdık, fakat telekomünikasyon sektörü devasa büyümüşken teknoloji üreten ikinci bir şirket ismi hatırlayan var mı? Sağlık Bakanlığı ilaç fiyatlarını aşağı çekerek iyi bir hizmet yaptı, ama vizyonsuzluğu sebebiyle de milli ilaç endüstrisini öldürmedi mi? Maliye Bakanlığı halen daha yurda giren mamul ile hammadde vergilendirmesinde ithalatçıya kıyak geçmiyor mu? Dolayısıyla “Para akarken testiyi doldurmak lazım” özlü sözünü, hükümet yetkililerinin iyi anlaması icap eder. Yurdu demiryolu ağlarıyla örmek, iş yapmak sıkıntılı bir iş. Yapmayanları, mesela Süleyman Demirel’i konuşan var mı? Şu an eleştiri tahtasına konanlar kimler; Osmanlı‘nın son dönemi, cumhuriyetin ilk yılları, tartışmayı başlatan AK Parti hükümeti ve Başbakan Erdoğan. Yani demiryollarına asıl katkıyı yapanları ve değer verenleri ideolojilerimize göre suçluyoruz. Peki, 1940’tan 2000 yılına kadar olan süredeki kıymetli zevat nerede? Artık sadece demirağlarla örmek yetmiyor. Ördüğün işe kendi katkın da önemli. Bunu görmemiz lazım. Neyi ördüğümüz ve neyi örmediğimiz böylece daha net ortaya çıkacaktır. AK Parti hükümeti, tartışmasız demiryoluna ciddi anlamda yatırım yaptı. Bu yatırımlar yerin altına yapıldığından, ancak 2015 gibi semereleri ortaya çıkacaktır. Fakat bu denli büyük yatırımlar karşılığında Türkiye’nin daha fazla kazanımları olması gerekirdi. Her şeyi Yap-İşlet-Devret (YİD) modeline bağlamanın cezasını galiba çekecek gibi görünüyoruz.
