Pembe tezkereye küresel ilgi

Askerliğini yapmayana kız vermezler, askerliğini yapmayanı adamdan saymazlar. Bizim buralar böyle. Erkekler, “savaşta ve barışta askerlik yapamaz” yani “çürük” raporu için hasta, engelli ya da eşcinsel olmalı. Ancak eşcinselliğin kanıtlanması başlı başına küçük düşürücü bir süreç. Eşcinsellerden bunu ispat etmeleri için (her ne kadar bu yalanlansa da) hâlâ fotoğraf isteniyor. Askerlerden oluşan bir kurul ve askeri psikiyatrların elden ele geçirdiği fotoğraflardan sonraysa rapora: “Psikosomatik bozukluk”, parantez içinde de “Homoseksüellik” yazılıyor. Bu insan haklarına aykırı uygulama devam ederken, Emre Azizlerli, bu konuda hazırlanmış ilk radyo belgeseline imza attı.

ASKERİ DOKTORLAR ETİK DAVRANIYOR MU?

Azizlerli “Bunun eskiden varolan bir uygulama olduğunu artık modern Türk ordusunda yeri olmadığını söyleyenler çok” dese de görüştüğü eşcinseller hem eskiden hem de geçen eylül ayına kadar yer yer keyfi biçimde hâlâ fotoğraf istendiğini belirtmiş. Azizlerli’ye göre fotoğraf istensin ya da istenmesin, bir kişinin cinsel yönelimini tespit etmeye çalışmak kendi başına çok sorunlu bir uygulama. Cinsel hayatına ilişkin gayet ayrıntılı soruların yöneltildiği mülakatlara, kişilik testlerine maruz kalan ya da askeri hastanede birkaç günlüğüne yatırılıp gözlem altında tutulan eşcinsellerin yaşadıkları da hem bilimsel hem de etik açıdan en az cinsel içerikli fotoğraf kadar modern psikiyatrinin tartışmalı bulduğu bir uygulama. Yani bu konu sadece cinsel ilişki halinde ya da kadın elbisesi giymiş şekilde fotoğraf isteniyor mu sorusuyla sınırlı değil. Azizlerli “Bence daha temel iki soru var” diyor: “Cinsel yönelimin ispatı mümkün müdür ve askeri doktorların eşcinselliği tespit etmeye çalışması meslek etiğiyle uyuşuyor mu?”

FUTBOL SEVİYOR MUSUN?

Belgeselde, gerçek kimliklerini saklayarak dört kişi konuşuyor. İsimleri Gökhan, Ahmet, Yağmur, biri sahte isim dahi vermiyor. Azizlerli’nin Gökhan ismiyle konuştuğu kişinin mülakatıysa Londra stüdyolarında kelime kelime bir aktör tarafından okunmuş, sırf sesi de gizli kalsın diye. Azizlerli, bu insanları bulmakta biraz zorlanmış. Lakin “10 yıl önce aynı programı yapmaya çalışsaydım çok daha fazla uğraşırdım. Şu an eşcinsel örgütleri ve internet forumları sayesinde iletişim çok daha kolay. Gene de pek kolay olmadı, konuştuğum eşcinseller kimliklerinin gizli tutulması kaydıyla benimle konuştu, bu da çekinceleri ve korkuları olduğunu açıkça ortaya koyuyor” diyor. BBC’ye konuşan eşcinsellerden biri kadın gibi giyinerek fotoğraf çektirdiğini, bir başkası başka bir erkekle cinsel ilişkiye girdiği fotoğrafıyla orduya başvurduğunu anlatıyor. İsmini vermeyen kişinin hikâyesi daha da enteresan. Zira o orduya girmiş ve orduda en uzun aşk ilişkisini yaşamış. Kendisi anlatıyor: “El ele oturuyorduk. Orada o kadar çok el ele dolaşan insan vardı ki, kimse anlamadı.” Eşcinsel olduğunu kanıtlamaya çalışan insanlara orduda sorulan soruların abesliği dinleyeni rahatsız ediyor. Ahmet’e futboldan hoşlanıp hoşlanmadığı, kadın kıyafetleri giyip giymediği, kadın parfümü kullanıp kullanmadığı sorulmuş. Mülakat sırasında sakalları olduğu için de eşcinsel olduğuna şüpheyle bakılmış. Ama işte “Her gördüğün sakallıyı heteroseksüel sanma” diye düzeltelim mi, böyle bir saçmalığa hep beraber ortak mı olalım, insanın kafası karışıyor. Askerliğin kutsal, eşcinselliğin hastalık olarak kabul gördüğü bir memlekette, hastalığın belgesi ise tüm tezatlığıyla pembe bir sertifika! Erinç Seymen’in çalışması.

Ordu görüş vermedi

Azizlerli bu süreçte Genelkurmay’la da görüşmek istemiş, haftalar önceden röportaj talebini iletse de talebin karşılanamayacağına dair bir e-posta almış; “Eğer fikir değiştirirlerse hâlâ görüşmek isterim elbette” diyor. Azizlerli bu sebepten ordunun bakış açısını, kendisiyle görüşme isteğini geri çevirmeyen emekli Tümgeneral Armağan Kuloğlu’yla Ankara’daki mülakatla tamamlamaya çalışıyor. Kuloğlu, eşcinsellik bahanesiyle askerden kaçmaya çalışanların engellenmesi amacıyla ahlaken doğru ve tutarlı bir muayene yapıldığını söylüyor. Tabii, eşcinsellik muayeneyle tespit edilebilen bir şeyse! Modern psikiyatri bunu reddediyor. Azizlerli’ye göre şayet TSK modern psikiyatri ile aynı çizgiye oturacaksa, kendini eşcinsel deklare edenleri eşcinsel olarak kabul etmek ve muafiyet belgesini teslim etmek durumunda. Ya da orduda eşcinselliği yasaklamaktan vazgeçebilir, cinsel yönelimi muafiyet sebebi olmaktan çıkarabilir: “Ama şu anki haliyle, Türkiye’deki zorunlu askerlik uygulamasının kırılma noktası, eşcinsellik. Asker kaçaklarını sindirmek amacıyla kim gerçek kim sahte eşcinsel arayışına girmek ortaya çetrefil bir tablo çıkartıyor” diyor Azizlerli.

Aktif misin pasif mi ispatla

Belgeselde ortaya çıkan bir başka çarpıcı tespit de şu: Ordunun eşcinsellikten ne anladığı konuyu daha da karmaşık bir hale getiriyor. Ordu psikiyatrlarından isminin açıklanmasını istemeyen bir doktor; cinsel ilişkiye giren iki asker tespit edilirse TSK’nın kimin aktif kimin pasif olduğuna göre farklı ceza sistemleri uyguladığını anlatıyor. TSK, pasif olan için pembe tezkere süreci başlatırken aktif partner disiplin cezası alıyor. Fakat askerden ihraç edilmesi şart değil. Keza cinsel ilişki fotoğrafı verdiğini söyleyen eşcinseller de, fotoğrafta pasif rolde olmanın zorunlu olduğunu anlatıyorlar. TSK eşcinselliği mi, yoksa sadece pasif ilişkiyi mi yasaklıyor, bu konuda kafalar karışık. BBC Dünya Servisi radyosunun İngilizce yayınları dünya çapında milyonlarca dinleyiciye ulaşıyor. “Türk ordusuna eşcinsel olduğunu kanıtlamak’’ başlığı altındaki sayfa tek bir günde 1 milyon 100 binin üzerinde ziyaretçi çekti. Programdan sonra Avusturya ve İrlanda radyoları Azizlerli’den araştırmasına dair röportaj istedi. Azizlerli, “Dünyanın geri kalanı Türkiye’deki eşcinsellerin askerlik sürecinde yaşadıklarına kesinlikle büyük ilgi duyuyor, bunu gördüm” diyor. Belgeseli dinleyebileceğiniz adresler: bbc.co.uk/news/magazine-17474967 bbc.co.uk/iplayer/episode/p00q864h/The_Documentary_The_Pi nk_Certificate/