Zengezur Koridoru Rus-Türk projesi mi?

Azerbaycan-Ermenistan sorunu tamamen rafa kalkarsa bölgede yeni bir ekonomik dönem, hareketlilik başlayacak. Çin’in “Kuşak Yol Girişimi” projesinin de önemli bir parçası Zengezur Koridoru olacak gibi görünüyor. Türkiye’nin Türk dünyası dâhil daha geniş bir coğrafya ile direkt bağlanması meselesi ise ayrı stratejik bir gelişme olarak zamanla kendisini ortaya koyacaktır. Ancak ekonomi olmadan hiçbir iş birliğinin devamlılığı da olmayacağı için Zengezur Koridoru önemli!

Kafkaslar’da yeni gündem İran’ın atraksiyonları ve rahatsızlığı. Azerbaycan’ın Karabağ’a yönelik başlattığı savaşta Ermenistan tarafını tutan, tuhaf açıklamalar yapan İran, son bir ayda gelişen olaylar karşısında çıkmaza girmiş görünüyor. Zengezur Koridoru’na alternatif olarak “Acem taktiği” yürütülüyor. Türkiye’yi İran üzerinden Azerbaycan’a bağlayacak koridor öneriliyor. Oyalama taktiği geliştiriliyor.

Hâlbuki artık tanınmayan Dağlık Karabağ Cumhuriyeti yok. Bakü ile Erivan arasında yeni dönem başlıyor. Hatta Ankara’nın dâhil olacağı yeni ilişkiler bölgede rahatlama getirecek. Henüz sorunlar tam bitmiş olmasa da bugün dünden çok daha ümit vaat ediyor. Azerbaycan-Türkiye ikilisinin Kafkaslardaki zaferi İran başta olmak üzere Batılı ülkelerde de ciddi karın ağrısına sebep olduğundan henüz mevzu kapanmadı ve önündeki günlerin çok iyi değerlendirilmesi şart.

Netice itibarıyla Türkiye, haklı olarak Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti’ni Azerbaycan’a direkt bağlayacak Zengezur Koridoru’nun bir an önce açılmasını istiyor. Ancak İran da sınır meselesini gündeme getirip sorun çıkarmak için bahaneler üretiyor. Zengezur Koridoru ile İran-Ermenistan sınırını ortadan kaldıracağı için istemiyor. Eğer Ermenistan bu koridora “evet” diyorsa veya demek zorunda kaldıysa İran neden rahatsız oluyor?Kafkasya’daki çıkarlarını korumak için zaten Ermenistan’ı destekledi. İran kaybeden tarafta yer aldığına göre bahane üretmesinin de bir anlamı yok. Olağan son tepkilerini gösteriyorlar.

Zengezur Koridoru, Türkiye’yi sadece kara,demiryolu ve enerji hatlarıyla Azerbaycan’a bağlamayacak, bu hat Londra’dan Pekin’e uzanacak. Önemli bir enerji güzergâhı olacak. Ermenistan’ı da bu ekonomik hareketliliğin bir parçası yapacak. İran’ın da bölgede kısmen nüfuzu azalacak,Ermenistan ile arasındaki toprak bağı olmayacak. Ama koridor sınırda değil, içerde de olsa yine İran’ın direkt bağlantısı kalkmış olacak. Bu defa da Ermenistan’ın İran sınırı koridor sebebiyle sorunlu hale gelecek. Aslında tartışılacak çok bir husus yok. Bilindik İran tarzı yaklaşım söz konusu.

İran’ın iddia ettiği veya başka bahane bulamadığı için arkasına saklandığı ihracat ve ithalat rotaları sınır değişikliği ile de kaybolmayacak. İran sınırın değişmemesi için Türkiye’ye net mesajlar verdiğini söylüyor, fakat gelişmeler mesajları aşıyor.

Zengezur Koridoru’na alternatif üreten İran, kendi topraklarının şu an geçiş koridoru olarak kullanıldığı iddiasında, ama dikkate alan yok. Çünkü işin aslı farklı. Üç yıl önceki 2. Karabağ Savaşı sonrası Rusya’nın arabuluculuğunda imzalanan ateşkes anlaşmasının 9. maddesinde Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti ile Azerbaycan arasında ulaşım yollarının açılması öngörüldü. Anlaşmadaki bu madde doğal olarak tarihi geçmişiyle ele alındığı için Zengezur Koridoru direkt olarak gündeme geldi.

Sovyetler Birliği kurulurken Azerbaycan ile Nahçıvan arasındaki toprak parçası olan ‘Zengezur Bölgesi’nin Ermenistan’a bırakılması sebebiyle kara bağlantısı ortadan kaldırıldı. Şimdi kazanılan bir savaş sonrası bu durum düzeltiliyor. Savaşı kaybeden Ermenistan ile birlikte onu destekleyen İran da bu durumu kabullenmek zorunda. 30 yıldan fazla bir süre işgal altında olan Azerbaycan toprağı Karabağ, barış ile geri gelmedi. Hatta barış ile bu işlerin olmayacağı da çok net ortaya konmuş durumda.Dolayısıyla savaşla gelen barışın önünde İran’ın engel olma şansı söz konusu değil.

Yaşadığımız dönem de Zangezur Koridoru’nun hayata geçmesini güçlendiriyor. “Rusya da bu koridorun açılmasını istiyor” denebilir. Olumsuz bir görüş veya yaklaşım yok. Hatta bu koridorun bir Rus-Türk Projesi olduğu bile belirtiliyor. Çünkü Rusya’nın stratejilerine de ters değil. Fakat bundan sonraki süreçte Karabağ değil, Ermenistan-Azerbaycan meselesi, barışı konuşulacağı için biraz zaman alacaktır.