Bulut tohumlama, kuraklığa gerçek çözüm mü? İzmir’de “yağmur bombası” tartışması yeniden gündemde
Kurak geçen ayların ardından İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Cemil Tugay, halk arasında "yağmur bombası" olarak bilinen bulut tohumlama için bakanlığa başvurduklarını açıkladı. Peki bilim ne diyor, riskler neler?
İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Cemil Tugay, yaz aylarında planlı su kesintisine gitmek zorunda kalınan İzmir'deki kuraklığa çare olarak bulut tohumlama yöntemini gündeme getirdi. Başkan Tugay, Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'na başvurulduğunu açıkladı ve tartışma da burada başladı. Peki "yağmur bombası" olarak bilinen bulut tohumlama nedir? Riskleri neler? Bilimsel araştırmalar ne söylüyor? Haberturk.com'dan Helin Genç'in haberi...
UYGUN BULUT YOKSA SONUÇ DA YOK
Kuraklığa çare arayanlar için bulut tohumlama, kulağa umut verici geliyor, ama yöntem hem ekonomik değil hem de kritik bir şartı var: Uygun bulut yoksa sonuç da yok.
Öncelikle uygun bulut olmalı, yukarı seviye rüzgarları istenen açılarla esmeli ve çok şiddetli de esmemeli, sıcaklıklar farklı katmanlarda müsait olmalı... gibi ön koşullar gerekli. Ve bu uygun koşullarla çok sık karşılaşılmıyor.
DAHA ÖNCE DENENDİ: BİLİMSEL VERİLER NE SÖYLÜYOR?
ABD Hükümet Hesap Verebilirlik Ofisi, tohumlamanın ardından ek yağış oranının yüzde 0 ila yüzde 20 aralığında olduğunu; ancak etkisini ölçmenin zor olduğunu 2024 yılında raporladı. Avustralya'da tohumlamanın ardından yüzde 3 ila yüzde 14 oranında daha fazla kar yağdı ancak bu rakam beklentilerin altında kaldı. Birçok kaynakta Hindistan, Çin, Amerika ve Avustralya denemelerinden istenen başarının elde edilemediği raporlandı.
BULUT TOHUMLAMA NEDİR?
Halk arasında "yağmur bombası" olarak bilinen bulut tohumlama; uçak ya da yerden roketlerle gümüş iyodür, tuz parçacıkları ve kuru buzun bulutlara saçılıp yağışı tetikleme girişimine deniliyor.
BULUT TOHUMLAMANIN RİSKLERİ NELER?
Üstelik riskleri var... Gümüş iyodür kalıntıları su havzalarında kirlilik endişesi yaratıyor. Ve yağışın nereye düşeceğini kontrol edemiyorsunuz; bir yerde fayda sağlarken, başka yerde sel riskini artırabilirsiniz. Ya da yağış baraj yerine, suyu biriktirmeyen geçirimsiz yüzeylere yani bina ve asfalt örtüsüne de düşebilir.
Bir de işin adalet boyutu var... Bir bölgeye “çekilen” yağışın, normalde başka bir havzada düşecek yağışı azaltabileceği yönünde etik ve hukuki tartışmalar sürüyor.
PEKİ NE YAPMALI?
Uzmanlar kalıcı çözümleri öne çıkarıyor: Yağmur suyu hasadı, atık su geri kazanımı, şebekede kayıp-kaçakların azaltılması gibi.
Konuyla ilgili görüşünü sorduğumuz Habertürk Meteoroloji Mühendisi Hüseyin Öztel, "bulut tohumlama ile yağış %15-20 bile artsa (örneğin Ankara’nın çok ihtiyacı var) bu, 20 mm yağışın 24 mm olmasına yardımcı olur en çok. O 4 mm de istediğimiz yere düşerse... Ancak baraj yerine suyu biriktirmeyen geçirimsiz yüzeylere yani bina ve asfalt örtüsüne de düşebilir. Tarımda da benzer şekilde, yukarı atmosferdeki rüzgarları kontrol edemedikten sonra -ki açık atmosferde bu hala imkansız, gidip dağa taşa da yağabilir arazi yerine. Altyapı ve yağmur suyu hasadı yapmamak ile biz zaten düşecek 20 mm suyun ancak 2-3 mm’sini (metrekareye 2-3 mm) kullanabiliyoruz. Arada dağlar kadar fark varken, kayıplar ve kaçaklar %20 ila %60 gibi inanılmaz oranlardayken yağmur tohumlama ile daha çok su istemek…" dedi.
Ne dersiniz? Sizce bulut tohumlama denenmeye değer mi, yoksa riskli bir teknolojik yama mı?
