Ardahan'ın neyi meşhur? Ardahan'da ne yenir, ne alınır, neresi gezilir?
Türkiye'nin en kuzeydoğu ucunda, gökyüzünün yere en yakın olduğu, kışın beyaz bir sessizliğe bürünen ama yazın uçsuz bucaksız yeşil yaylalarıyla nefes kesen bir serhat şehrine konuk oluyoruz. Gürcistan sınırında, Yalnızçam Dağları'nın eteklerine kurulan Ardahan, sert iklimine inat insanının sıcacık misafirperverliğiyle tanınan, doğanın en saf hallerinden birini barındıran gizli bir cevherdir.
Kura Nehri'nin bereketli kıvrımları arasında yükselen tarihi kaleleri, buz tutan gölleri ve dünyaca ünlü çiçek balıyla bu şehir, ziyaretçilerine ana akım turizm rotalarından çok daha farklı, dingin ve otantik bir deneyim vaat eder. Kar kristallerinin toz gibi havada uçuştuğu soğuk kış günlerinde bile içinizi ısıtacak bir hikayesi olan Ardahan, yüksek rakımlı platoları ve binlerce yıllık stratejik önemiyle Anadolu’nun kilit noktalarından biridir.
Ardahan, tarih boyunca pek çok medeniyetin geçiş noktası olmuş, kaleleri ve kuleleriyle sınır güvenliğinin sembolü haline gelmiştir. Şehre adım attığınızda sizi karşılayan o berrak ve keskin hava, bölgenin rakımını ve doğallığını ilk saniyede hissettirir. Burası, sadece bir yerleşim yeri değil, aynı zamanda Kafkasya’ya açılan kapı ve geleneksel yaylacılık kültürünün en canlı yaşandığı merkezlerden biridir.
ARDAHAN’DA NE YENİR?
Ardahan mutfağı, yüksek rakımın getirdiği hayvancılık kültürü ve sert iklim koşullarına uygun beslenme alışkanlıklarıyla şekillenmiş, oldukça karakteristik bir sofradır. Şehrin gastronomik kimliğinin en güçlü temsilcisi tartışmasız kaz etidir. Ardahan kazı, kar yedikten sonra lezzetlenen ve geleneksel yöntemlerle kurutularak saklanan bir kış ziyafetidir. Tandırda veya fırında, kendi yağıyla ağır ağır pişen kaz eti, yanında bu yağla demlenmiş bulgur pilavıyla servis edilir. Lokum gibi dağılan eti ve pilavın eşsiz aromasıyla kaz eti, Ardahan seyahatinin en unutulmaz lezzet durağıdır. Bir diğer önemli lezzet ise Çıldır Gölü’nden çıkarılan sarı balıktır. Özellikle kışın buzun altından Eskimo usulüyle avlanan bu balık, mısır ununa bulanıp tavada kızartıldığında ortaya çıkan kıtır lezzet, bölgenin soğuk kış günlerini keyfe dönüştürür.
Şehrin bir diğer dünyaca ünlü değeri ise Ardahan çiçek balıdır. Binlerce farklı endemik bitki türünün bulunduğu yüksek yaylalarda, Kafkas arı ırkı tarafından üretilen bu bal, hem aroması hem de besleyiciliğiyle benzersiz bir şifa kaynağıdır. Kahvaltı sofralarının bir diğer yıldızı ise meşhur Ardahan kaşarıdır. Bölgenin meralarında özgürce otlayan ineklerin sütünden hazırlanan ve uzun süre olgunlaştırılan eski kaşar, sert dokusu ve yoğun tadıyla peynir tutkunlarının favorisidir. Hamur işleri konusunda da oldukça zengin olan kentte, feselli ve bişi gibi geleneksel tatlar çay saatlerinin vazgeçilmezidir. Katmer benzeri bir hamur işi olan feselli, üzerine dökülen taze tereyağı ile sıcak servis edilir. Ayrıca yöresel mantı çeşitleri ve ayran aşı çorbası da Ardahan sofralarının doğallığını ve doyuruculuğunu yansıtan diğer önemli unsurlardır.
ARDAHAN’DA NERESİ GEZİLİR?
Ardahan gezisinin en etkileyici ve masalsı durağı kuşkusuz Çıldır Gölü’dür. Deniz seviyesinden yaklaşık 1900 metre yükseklikte bulunan bu göl, kış aylarında tamamen buz tutarak devasa bir pist haline gelir. Buzun kalınlığının metreleri bulduğu göl üzerinde atlı kızaklarla gezinti yapmak, sanki bir Kuzey Kutbu macerasındaymış hissi uyandırır. Göl kenarında oturup balıkçıların buzu kırarak yaptıkları balık avını izlemek, bölgeye has en ilginç ritüellerden biridir. Şehir merkezinde yükselen Ardahan Kalesi ise Kanuni Sultan Süleyman döneminde bugünkü şeklini almış, Kura Nehri’nin hemen yanında yer alan görkemli bir yapıdır. Kalenin surları arasından nehrin akışını ve şehri izlemek, ziyaretçilere tarihi bir perspektif sunar.
Tarih ve doğanın iç içe geçtiği bir diğer önemli nokta ise Çıldır ilçesindeki Şeytan Kalesi’dir. Sarp bir uçurumun kenarında, Karaçay Vadisi’ne hakim bir noktada inşa edilen bu kale, ulaşımı biraz zahmetli olsa da manzarasıyla bu emeği sonuna kadar hak eder. Kalenin bulunduğu vadinin derinlikleri ve sarp kayalıklar, bölgenin savunma stratejilerinin ne kadar etkileyici olduğunu gösterir. Doğa tutkunları için Yalnızçam Kayak Merkezi, kristal kar yapısı ve sarıçam ormanları arasındaki pistleriyle kış sporları için modern bir alternatif sunar. Ayrıca Posof ilçesi, mikroklima özelliği sayesinde bölgenin geneline göre daha yumuşak iklimi ve yemyeşil doğasıyla dikkat çeker. Burada bulunan tescilli içi kırmızı elmalar, doğanın sunduğu şaşırtıcı sürprizlerden biridir. Ardahan’daki kurganlar ve eski yerleşim alanları da arkeoloji meraklıları için bölgenin binlerce yıllık tarihine ışık tutan sessiz tanıklardır.
ARDAHAN’DAN NE ALINIR?
Ardahan seyahatinden dönerken yanınıza alabileceğiniz en kıymetli ürünlerin başında, coğrafi işaretli Ardahan çiçek balı gelir. Doğallığından emin olabileceğiniz bu bal, mutfağınıza yaylaların enerjisini taşıyacaktır. Ayrıca tam yağlı Ardahan kaşarı, çeçil peyniri ve taze yayla tereyağı da peynir severler için ideal alışveriş seçenekleridir. Kış mevsimindeyseniz, özel olarak kurutulmuş kaz eti alarak bu eşsiz lezzeti evinize götürebilirsiniz. El sanatlarına ilgi duyanlar için bölgeye has gümüş işlemeli takılar ve Kafkas motifli halı veya kilimler de hem sanatsal hem de kültürel birer hatıra niteliğindedir. Posof’un meşhur içi kırmızı elması da mevsimindeyseniz sepetinize eklemeniz gereken bir diğer doğal üründür.
Ardahan’da mutlaka yapılması gerekenlerin başında, kışın Çıldır Gölü’nün üzerinde yürümek ve atlı kızağa binmek gelir. Bu doğa olayına şahitlik etmek, hayat boyu unutulmayacak bir deneyimdir. Ardahan Kalesi’nin surlarında yürüyüş yapmak, Şeytan Kalesi’nin büyüleyici manzarasını fotoğraflamak ve bir akşam yemeğinde gerçek bir tandırda kaz eti yemek bu gezinin olmazsa olmazlarıdır. Yalnızçam yaylalarında çiçekler arasında yürüyüş yapmak, taze bir bahar sabahında süzme bal ve kaşar peyniriyle kahvaltı yapmak şehrin ruhunu hissetmenizi sağlayacaktır. Posof’un ormanlık yollarında ilerlerken doğanın huzurunu solumak veya kışın Yalnızçam’da kayak yaparken sarıçamların kokusunu duymak da Ardahan’ın farklı yüzlerini keşfetmek için harika yollardır.
