Türbülanstan korkmalı mı?

Türbülans hissiyatını bilmeyenlere anlatmak, yaşayanlara da tedbirli olmaları için zaman zaman hatırlatma yapmak gerekiyor...

Giriş: 02.08.2014 - 10:17 Güncelleme: 02.08.2014 - 10:17

Türbülans hissiyatını bilmeyenlere anlatmak, yaşayanlara da tedbirli olmaları için zaman zaman hatırlatma yapmak gerekiyor. “Uçuş esnasında gök gürültüsü gibi bir sesle birlikte uçağın sarsılma durumu” olarak tarif edeceğimiz türbülansın da kendi içinde çeşitleri var. Isınma, bulutlar ve rüzgâr kaynaklı oluşan sarsıntı, kimi zaman birçok yolcunun içini ürpertir, türbülans tecrübesi yaşamış ve uçuş güvenliği eğitimi olanları bile heyecanlandırabilir. Ancak uçaklar üretilirken her türlü risk ve hava şartları dikkate alınarak geliştirilir ve çeşitli donanımlara kavuşturulur. Mesela türbülans dikkate alınarak uçakların kanatları, modellerine göre aşağı/yukarı metrelerce esneyecek şekilde imal edilir. Türbülans havacılık camiası için ne kadar sıradan bir hadise olsa da yolcular için kesinlikle unutulmayan sıra dışı bir olaydır. Şu detayın altını çizmekte fayda var; başta pilotlar olmak üzere uçuş ekibi de uçakların atmosferde yaşayacağı ve karşılaşacağı riskler dikkate alınarak eğitilirler. Özelikle kokpit ekibi, yerde sıklıkla havada yaşanması muhtemel hadiseler için eğitime tabi tutulur. Dolayısıyla türbülans esnasında yolcuların korkmaması, panik yapmaması gerekir. Zira uçuş ekibinin yolcuların güvenli uçuşu için eğitildiğini ve onları doğru yönlendireceğini, bilgilendireceğini, yaşanan sıkıntılı havanın atlatılmasında bilgi ve eğitimleriyle teyakkuzda olacaklarını bilmeleri gerekir. Yeryüzündeki ısınma, bulutlar ve rüzgâr kaynaklı olarak meydana gelen türbülansların kaba hatlarıyla 3 çeşidi bulunuyor. Güneş ışınlarının atmosfere daha çok yansımasıyla hava ısınır ve sıcak hava yükselir (karadan denize, ovadan dağlara ve gün geçişlerinde). Yükseldikçe soğuyan hava atmosferde, yükselen ve alçalan bir hava hareketi meydana getirince özellikle düşük irtifalarda en sık rastlanan türbülans ortaya çıkar. Bu sebeple geceleri ve sabahın erken saatlerinde bu tarz türbülanslar meydana gelmez.

Bulut çeşitlerinin sebep olduğu türbülanslar içinde en etkili olanlar ise “kümülüs” olarak adlandırılan bulutların sebep olduğu hadiselerdir. Genellikle yaz aylarında öğleden sonra kümülüs kaynaklı türbülanslar meydana gelir. Sıcak ve nemli hava yükselerek içindeki su buharı gözle görünür kümülüs bulutlarını ortaya çıkarır. Bulut formuna kavuşan sıcak ve nemli hava, yukarıda soğur çökmeye başlar. Hava ısınınca da yükselir. Bazen uçaklar bu bulutların etrafından dolaşır. Eğer uçak bu bulutların yakınından, üstünden veya içinden uçarsa asfalt yoldan toprak bir yola, engebeli bir araziye çıkmış otomobil gibi hafif sallantılarla yoluna devam eder. Isınma ve bulutlardan daha sıkıntılı olan ise rüzgâr türbülanslarıdır. Rüzgârın denizler, okyanuslar ve ovalar gibi düz alanlardan birden önüne çıkan dağlar veya büyük engeller sonrasında hem hızında hem de akış yönünde meydana gelen değişiklikler, gökyüzünde seyir halinde olan uçaklar için de türbülans anlamına geliyor. Ancak ben türbülanslar hakkında ne kadar bilgi versem de bu konuda sürekli sorulan ve cevaplanması gereken sorular var. Aydınlatıcı bir araştırma yaptım, buyurun beraber göz atalım.

“Kokpit güvenliği” yazarı Patrick Smith şöyle diyor: “Yeni jenerasyon uçaklar öyle yapılıyor ki, türbülansı bazen hissetmeniz bile mümkün olmuyor. Bu sayede ne pilot ne de yolcular, uçak yolculuğundan rahatsız oluyor. Tasarlanan yeni model uçaklardan korkmayın, panik yapmayın. Çünkü panik olmadığınız sürece size zarar verebilecek bir durum yok.” Yani artık uçak üreticileri türbülansı daha az hissettirmek için, en son teknolojiyi kullanarak yeni modeller geliştiriyorlar. Dolayısıyla, türbülans uçak düşürmez. Düşen uçakları ya savaş bölgelerinde veya Hollywood filmlerinde görebiliriz.

Amerikan Federal Havacılık Dairesi (FAA), her yıl bu konu ile ilgili 30 ila 60 arasında dosya inceliyor ve türbülans esnasında yolcuların tepkilerini araştırıyor. Amerika’da her yıl uçan ortalama 800 milyon yolcudan en az 20’si, türbülans esnasında kemerinin takılı olmaması nedeniyle koltuğundan düşüyor ya da kafasını bir yere çarparak yaralanıyor. Burada altı çizilmesi gereken en önemli durum, emniyet kemerinizin hep takılı kalmasıdır. Bu sizin daha az sarsılmanızı sağlayacaktır. Bir başka konu ise uçuş korkusu olanlar, türbülans esnasında panik atak krizi geçiriyor. Bu durum yaralanmalara yol açabiliyor. Ancak türbülans sebebiyle en fazla yaralanmalara ve kazalara da yolculara yardımcı olmaya çalışan kabin memurlarının maruz kaldığı notunu ekleyeyim.

Her türlü hava şartında türbülans olabilir, fakat en kestirilemeyeni açık havada yaşananlar. Bu sebeple kemerlerin sürekli takılı olmasında fayda var. Aşağı yukarı birçok tecrübeli pilot türbülansı önceden seziyor, fakat havacılık tabiri ile C.A.T. diye bilinen türbülans şekli onları bile bazen ters köşe yapabiliyor. Çünkü, güneşli ve güzel havalarda pilotların bile fark edemediği bir türbülans şekli olan C.A.T. aniden gerçekleşiyor. Bu durum yolcularda bir panik havası yaratıyor. Haliyle kemerlerine davranmayanlar burada yaralanabiliyor.

Bu sorunun cevabı teknoloji ilerledikçe kolaylaşıyor. Yeni tarayıcılar, uçak görüş sistemleri üretiliyor, ama yukarıda bahsettiğim gibi açık hava türbülansını fark etmek hâlâ pek kolay olmuyor. Fakat türbülansı sezen tecrübeli pilotlar, zaten sizi türbülansa sokmadan güvenli uçuş yaptıracaktır.

Öncelikle panik yapmamalısınız.

Kemerlerinizi bağlamalı ve koltuğunuzu dik pozisyona getirmelisiniz.

Kabin ekibinin uçaktaki uyarılarını dikkate almalı ve pilotunuza güvenmelisiniz.

Yolculuğa başlamadan önce kaybolabilecek değerli eşyalarınızı yanınızdan ayırmayın. Böylece türbülansın şiddetine göre valiziniz düşer veya açılırsa eşyalarınız kaybolmaz.

Kulaklığınız varsa sesini bir barem daha açarak çıkan gürültünün rahatsız edici bir hal almasını engelleyebilirsiniz. Ya da yanınızdaki kişi ile sohbet etmeyi deneyin. Çünkü korku anında insanlar konuşarak veya paylaşımda bulunarak kendilerini daha iyi hissederler.

Eğer paniğe kapıldığınızı hissederseniz gözlerinizi kapatın ve 100’e kadar saymaya çalışın, bu esnada derin nefes alıp, vererek kendinizi sakinleştirmeye çalışın.

Türbülans anında önünüzde bulunan uçuş dergileri rahatlamanızı sağlayacaktır. Okuduğunuz makaleye odaklanın ve kendinizi bir süreliğine dış dünyaya kapatın.

Türbülans esnasında tuvalette sıkışıp kalma ihtimaliniz de var. Sarsıntıyı hissettiğiniz anda klozetin kapağını kapatıp üstüne oturun yan taraflardaki tutaçlardan sıkıca tutunarak kendinizi sabitleyin.

Tuvalete girmeden önce kesinlikle kabin ekibinden en azından biriyle irtibat kurun ki türbülans anında yardımınıza gelmede gecikme olmasın. Unutmamak gerekir ki en güvenli yolculuklar bilinçle başlar...

Son 10 yıldır, havacılık ve seyahat sektörünü derecelendirmeye tabi tutan özel şirketler, dergiler, internet siteleri, havacılık ve seyahat dünyasının önde gelen medya kuruluşları, her sene okuyucuları, müşterileri ve yolcularının katılımıyla yapılan anketler sonrasında “en iyileri” açıklıyor. Bazen bu “en iyiler” sıralamasında ciddi farklar da olabiliyor. Mesela birinin “en iyi 5”inde yer alan şirket, diğerinin “en iyi 10”unda bile kendine yer bulamayabiliyor. Her organizasyonun değerlendirme kriterleri farklı olunca değişik neticeler ortaya çıkabiliyor. Bu durum doğal olarak soru işaretlerini beraberinde getiriyor.

Halihazırda, havacılık sektöründe dünyanın en önemli değerlendirme şirketi olan İngiltere merkezli Skytrax, geçtiğimiz ay Londra Farnborough Airshow’da çeşitli kategorilerde ödüller alan en iyi havayolu şirketlerini açıkladı. Dünyanın en prestijli seyahat ve tatil dergilerinden Travel and Leisure da ağustos sayında, seyahat ve tatilin tüm branşlarında “Dünyanın En İyileri Ödülleri”ni sayfalarında duyurdu.

Ben de her iki kurumun kategorize edip, ödüllendirdiklerini dikkatlerinize sunmak istedim. Ayrıca genelde ödül alan havayolları, havalimanları ve diğer şirketler kendi ödüllerini duyurdukları için genel tablodan kimsenin pek haberi olmuyor. Bu sebeple dünyanın en iyilerine iki ayrı şirketin gözünden bakın istedim. Türkiye’nin dünyaya açılan kapısı İstanbul için de iki ayrı tablom var.

Dünyanın en iyi 10 havayolu (Skytrax/Travel and Leisure)

1. Cathay Pacific Airways / Singapore Airlines

2. Qatar Airways / Emirates Airlines

3. Singapore Airlines / Cathay Pacific Airways

4. Emirates / Virgin Atlantic Airways

5. Türk Hava Yolları / Asiana Airlines

6. ANA All Nippon Airways / Qatar Airways

7. Garuda Indonesia / ANA All Nippon Airways

8. Asiana Airlines / Thai Airways International

9. Etihad Airways / Korean Air

10. Lufthansa / Air New Zealand

Dünyanın en iyi 5 havalimanı (Skytrax/Travel and Leisure)