Geleceğin 5 sanat trendi
Deniz Çağlar, öne çıkan yeni sanat trendlerini Habertürk Pazar okuyucuları için yazdı
Deniz ÇAĞLAR - HABERTÜRK PAZAR
mail@denizcaglar.com
Geçen hafta Ugo Rondinone’nin Nevada Çölü’nün ortasına yerleştirdiği neon renkli kayaları, artık sanatın üretim ve sunum açısından bambaşka bir noktaya doğru hızla ilerlediğini, tek gerekenin yaratıcılık olduğunu bir kez daha gösterdi. Art Basel’den Frieze’e, Art Dubai’den Venedik Bienali’ne kadar pek çok sanatçının stüdyosunu gezdim, özel koleksiyonları gördüm... İşte öne çıkan yeni sanat trendleri...
1- ÇEVRESEL SANAT
Ağaç dalları, çiçek yaprakları, çekirdekler, su, taş, kum, toprak ve hatta buz... Çevresel sanatın birçok alt kategorisi olsa da hepsinin ortak noktası, doğada bulunan malzemelerle estetik formlar oluşturmaları. Sanatçılar, çevresel veya sosyal sorunlara böylece ışık tutuyor. Çevresel sanatın en dikkat çeken türü ise arazi sanatı. Eserler “earthwork” olarak adlandırılıyor, “art” değil. Çoğunlukla çöllerde, deniz kıyılarında, ormanlarda rastlanan çalışmalar, kısa sürede kaybolup sonradan belgesel olarak izlenebildiği gibi uzun yıllar doğanın parçası olabiliyor. Geçtiğimiz haftalarda bu büyüleyici eserlere bir yenisi daha eklendi; Ugo Rondinone’nin Las Vegas Nevada Çölü’ne yerleştirdiği neon renklere boyanmış kayaları, Seven Magic Mountains (Yedi Sihirli Dağ)... Çevresel eserlerin bir diğer özelliği de doğayla eşzamanlı dönüşüm içinde olmaları... 20 yıl önce Sahra Çölü’nün ortasında üç Yunanlı kadın sanatçının yaptığı “Desert Breathe” yıllar geçtikçe rüzgârla siliniyor. Robert Smithson’in yalnızca çamur ve tuz kristallerini kullanarak Utah’da Tuz Gölü üzerine yaptığı “Spiral Jetty”si sular çekilince belirginleşip yağmur yağdığında kaybolabiliyor. (Her ikiside Google Earth’den görülebilir.) Geleneksel Tibet kum resimleri, tarım alanlarına yapılan kuşbakışı görüntüler... Yapımında yalnızca granit, kireç taşı ve kumtaşı kullanılan Mısır Piramitleri de çevresel sanata örnek bugün. Eco-art (ekolojik sanat), karbonsonrası sanatı, sürdürülebilir sanat olarak da adlandırılıyor. Yalnızca geri dönüşüm malzemelerinden üretilen “yeşil sanat” eserleri de bu kategorinin bir alt dalı olarak sık sık karşımıza çıkacak gibi görünüyor.
2- KİNETİK SANAT
Dönen, bükülebilen, zıplayan, yanıp sönen, parçalanabilen yapıtlar... Kinetik sanat ile heykeller hareket kazanıyor, eserler göze ‘hareketli gibi’ görünüyor. Göz yanılsamaları olarak bilinen optik sanatı da kinetik sanatın bir parçası. Aslında izleyicinin yorum ve algılama kabiliyetine dayanıyor. Kinetik sanat, şimdilik üç boyutlu şekillerle karşımıza çıkıyor; rengârenk iç içe girmiş kareler, elipsler, yuvarlaklar... Ya da eserler izleyicinin nefesiyle, dokunuşuyla, rüzgârla, suyla hatta buharla hareket ettirilebiliyor. Önemli sanatçılar: Victor Vasarely, Naum Gabo, Alexander Calder, Nicolas Schöffer, Jean Tinguely... Günümüz başarılı örneklerini 12 Haziran’a kadar Zorlu Performans Sanatları Merkezi’ndeki Digital Revolution sergisinde görebilirsiniz.
3- YAZILIM SANATI
Enstelasyonlar, ses manipülasyonları, performanslar, ışık sanatı, video sanatı... Pek çok insan henüz bunları tanıma ve kabullenme evrelerindeyken yepyeni kategoriler sanat dünyasında hızla yerini alıyor. Terminolojide Türkçe karşılığı dahi olmayan dalların listesini, sanat trendlerini belirleyen New York ve Londra’da ziyaret ettiğim sanatçı stüdyoları, özel koleksiyonlar, son yıllarda katıldığım Art Basel’den Frieze’e, Art Dubai’den Venedik Bienali’ne önde gelen uluslararası sanatsal etkinliklerinin tümünden edindiğim izlenimlere göre derledim. Hareket eden heykellerden zaman tüneline, bazılarının ilk örnekleri 1920’lere kadar geriye uzanıyor. Bakalım gelecek yıllarda sanat olarak neler karşımıza çıkacak.
4-AĞ SANATI
İnternet sanatı, web-art, net sanatı olarak da karşımıza çıkabilir. Küratör Steve Dietz’in deyişiyle, “İzlenmesi, ifade edilmesi, katılımının sağlanması için internetin hem gerekli hem de yeterli koşul olduğu projeler” olarak ifade ediliyor. Ağ sanatı, video sanatında olduğu gibi konusunu da kullandığı mecradan alıyor; internet, internet kültürü, teknoloji-toplum ilişkileri gibi konuları irdeliyor. Örnekleri hızla yayılan tür, sanatı daha geniş kitleye ulaştıracağı gibi, gelecek yıllarda izleyicinin bireyselleşeceği yönünde de mesaj veriyor.
5 -SANAL GERÇEKLİK UYGULAMALARI SANATI
İçlerinden belki de hayatımızı en ilginçleştirecek olanı bu. Çocukluğumuzdan beri hayalini kurduğumuz zaman tünelinin hayat bulmuş hali; Google’ın sanal gerçeklik gözlüğü Cardboard’un sanatsal yaratıcılıktan nasibini almış versiyonu. Sanal gerçeklik uygulamaları (virtual reality), gerçek hayatta var olan ya da hayali yerlerin en az 3 boyutlu olarak bilgisayar tarafından taklit edilmesiyle o ortamların gerçek gibi deneyimlenmesi imkânını sunuyor. Kendinizi saniyeler içinde Monet’nin ilham bahçesinde bulabilir; havuzdaki nilüferleri koklayıp, etraftaki kuş seslerini duyabilirsiniz.
YARATICI OLAN HERKES SANATÇI
Gelişen teknolojiyle birlikte artık sanatçı olmak için doğuştan yetenekli olup kalem ya da boya kullanmak gerekmiyor. Yaratıcı olmak yeterli... Hem yazılım sanatı hem sanal gerçekliği içinde barındıran simülatör programları, bu noktada devreye giriyor. Sanal gerçeklikle graffiti yapmaya imkân sağlayan Kingspray VR’la örneğin, kendinizi Londra’nın Shoreditch semtinde duvar boyarken bulabilirsiniz. Ya da renk paleti oluşturup kalem genişliğine kadar seçebildiğiniz. ZipArt’la muhteşem soyut resimler üretebilirsiniz. Simülatörlerin gelecek yıllarda uçsuz bucaksız imkânlar sunacağı tartışmasız.
