Hakiki helâl Alman kebabı nasıl murdar oldu

En azından bir öğünü dönere ayıracak kadar uzun zamanlar geçirdim Almanya’da ama hiç yemedim. “Öyle farklı ki, bir kere yesen tadına doyamazsın” uyarısını da çok işittim ama araya kıyma katkılı fabrika üretimi et üzerine acılısı, sarımsaklı yoğurtlusu yığınla sos boca edilmiş, içinden salatalar kırmızı lahanalar taşan Almanya dönerine direndim, Imbiss’lere adım atmadım. Küçümsediğimden değil, dönerin Türk usulüne de meraklı olmadığımdan.

Türklerin Berlin usulünden başlayarak Almanlaştırdığı dönerin uluslararası şöhret olarak meraklısı çok. Mesela New York’ta Erkan Emre’nin yıllar önce açtığı Kotti Berliner Döner, adı üstünde Kreuzberg Kottbusser (Kotti) menşeli.

Geçen mart ayında New York’ta yeni bir dönerci daha açılmış; Döner Haus. Sahibi Nikolaus von Solodkoff adlı bir Alman, yıllar önce Amerika’ya göç etmiş. Helâl sertifikalı sığır ve tavuk etinden döneri Frankfurt usulü servis ediyor, kırmızı lahana ve yeşil salatayla soğanlı, domatesli ve bol sarımsak veya acı biber soslu. “Kalitesiz” rakipleri gibi sığır etine soya ve benzeri katkı maddeleri karıştırmadığını, yüzde yüz helâl Omaha sığırından mönünün kişiye özel olduğunu, soğansız mı istedin soğansız, domatesi çok olsun mu dedin bol domatesli en hakiki Alman dönerini Amerika’ya getiren ilk kişi olduğunu iddia ediyor.

Nitekim “Hakiki Alman kebabı” diye yazmış East Village’deki dükkanında markanın hemen altına. Tanıtımlarda “Bize güvenin, biz Almanız bu işin ilmini almışız” gibi tumturaklı atışlar var. İlanlarında hangover’a birebir garantisi de veriliyor, Berlin’deki gece hayatına uygun bir düsturla.

Buraya kadar problem yok. Yorumlara baktım, helâl et garantisi bakımından ramazanda yiyenler de pek memnun. Ancak, Döner Haus logosu problemli. Ünlü bir porno sitesinin logosuna benzediği için sitenin bağlı olduğu Mindgeek şirketi patent ihlali ve haksız çıkar sağlama iddiasıyla ihtarname çekmiş dönerciye; logoyu değiştirin, aksi takdirde ikinci bir ihtara gerek duymadan yargı yoluna gideriz şeklinde. Çünkü sosyal medya hesaplarında da logosu dikkat çekici olan döner büfesi, site tarafından tavsiye edildiği ya da sitenin sponsorluğunda bir işletme olduğu düşüncesine kapılan fazladan müşteriyi çekebilirmiş.

Yerel medyada çıkan haberlere göre Döner Haus’un avukatları iddianın mantık dışı ve hatta gülünç olduğunu, aile işletmesi olan büfenin milyarlarca dolarlık operasyon yürüten kurumsal dev bir yapının hedefi haline geldiğini belirterek “Farklı sektörde faaliyet gösteren küçük bir işletme neden logoyu taklit etsin? Yemek servis etmeyen bir sektör müşterinin kafasını neden karıştırsın?” diye soruyor. Dönercinin avukatı cevap yazısında, “Müvekkilimiz başkalarının marka hakkına saygı gösterdiği kadar, kendi markasına saygı gösterilmesini bekler. İddianız temelsizdir. Bizim için mesele kapanmıştır” diyor.

Haberler üzerine sosyal medyada iki sektörü denkleştiren gırgır ve şamatayı tahmin etmek zor değil. (Bu arada döner kelimesindeki ‘ö’nün, Almancadaki noktalı ‘o’ olduğu bilgisinin verilmesi de hoş. Doğru, Alman alfabesinde ‘ö’ var da, döner ne kadar Almanca).

NETFLIX DE DÖNERE BULAŞMIŞTI

Kurumsal dev bir medya/eğlence yapısının dönercinin görece küçük cüssesiyle mülkiyet ihtilafına girdiği ilk vaka değil New York’taki olay. Almanya’da Yasin Yirmibeş patronluğundaki “Haus des Döners” zinciri yaz başında şube açılışları yüzünden Netflix’le kapışmıştı.

İlk şubesi Yasin Yirmibeş ve Mevlüt Kırdemir ortaklığında 2019’da Köln’de açılan Haus des Döners aslında bildik bir marka, ancak bu sezon açılışlarda ellerinde oyuncak silah kırmızı tulumlu mankenler gövde gösterisi yaptığı için “La Casa de Papel” taklidi tabak gibi ortadaydı. TikTok’tan Dali maskeli görsellerle 1 cent’lik dönere buyurun çağrıları yapılıyor, Bochum’dan Hannover’e büfelerin önü kuyruktan geçilmiyordu.

Netflix dizisi Almanya’da “Money Heist” yerine orijinal İspanyolca adından tam çeviriyle “Haus des Geldes” adıyla gösterildiğinden Netflix duruma derhal müdahale etti. Sonunda döner zinciri web sitesindeki logosunda değişikliğe gitti; küçük bir artikel eklemesiyle adı “Das Haus des Döners” oluverdi.