Entereal beslenme nedir, nasıl yapılmalı? Entereal beslenmede nelere dikkat edilmeli?
Enteral beslenmenin en önemli avantajı, sindirim sistemi çalıştığı sürece vücudun doğal yolunu kullanarak besin alımını sağlamasıdır. Bu yöntemle verilen formüller mide ve bağırsaklardan geçtiği için bağırsak bütünlüğü korunur, bağırsak hücrelerinin beslenmesi devam eder ve bağışıklık sistemi olumlu yönde desteklenir. Parenteral beslenmeye göre daha güvenli kabul edilir çünkü enfeksiyon riski daha düşüktür. Vücut besinleri doğal şekilde emdiği için karaciğer ve böbrek yükü artmaz. Enerji, protein, vitamin ve mineral içeriği hastanın ihtiyacına göre ayarlanabildiği için kişiye özel bir destek sağlar.
Tüp yoluyla beslendiğinden ağızdan yemek yiyemeyen bireylerin günlük besin gereksinimleri güvenli şekilde karşılanır. Bu yöntem iştahsızlık, yutma güçlüğü, nörolojik hastalıklar veya ameliyat sonrası dönemlerde hastanın güç kaybetmesini önler. Aynı zamanda uzun süreli kullanımda bağırsak hareketlerinin korunmasına yardımcı olur. Tüm bu yönleri enteral beslenmeyi, uygun hastalar için hem etkili hem de sindirim sistemiyle uyumlu bir beslenme desteği hâline getirir.
ENTEREAL BESLENME NEDİR?
Enteral beslenme, bireyin ağızdan yeterli besin alamadığı durumlarda sindirim sistemi çalıştığı sürece besinlerin tüp yoluyla doğrudan mideye ya da ince bağırsağa verilmesi esasına dayanan bir beslenme yöntemidir. Bu yaklaşımda vücut doğal sindirim yolunu kullanmaya devam eder. Bu yönüyle damardan verilen parenteral beslenmeden ayrılır. Enteral beslenme; yutma güçlüğü yaşayan kişilerde, nörolojik hastalıklarda, ileri yaşlı bireylerde, ağır ameliyatlar sonrası iyileşme dönemlerinde veya ciddi iştahsızlık görülen durumlarda uygulanabilir. Burada amaç, kişinin günlük enerji, protein, vitamin ve mineral ihtiyacını güvenli bir şekilde karşılayarak vücudun iyileşme sürecini desteklemektir. Besinler özel olarak hazırlanmış enteral formüller hâlinde sunulur.
Bu formüller, sindirimi kolaylaştıran bileşenler içerir ve kişinin hastalığına ya da ihtiyaçlarına göre değişen içeriklerde olabilir. Nazogastrik tüp, gastrostomi ya da jejunostomi gibi yöntemlerle uygulanabilir. Tüpün yerleştirilmesi profesyonel sağlık personeli tarafından yapılır. Enteral beslenme planı bireyin tıbbi durumu, yaş, vücut ağırlığı ve metabolik ihtiyaçlarına göre belirlenir. Düzenli takip yapılması önemlidir. Çünkü sıvı dengesi, elektrolitler, sindirim toleransı ve kilo değişimi bu süreçte sürekli değerlendirilir. Bu yöntem doğru uygulandığında vücudun ihtiyaç duyduğu temel besin ögelerini sindirim sistemini kullanarak güvenli bir şekilde sağlar ve kişinin genel sağlık durumunun korunmasına önemli katkı sunar.
ENTEREAL BESLENME NASIL YAPILIR?
Enteral beslenme, sindirim sistemi çalıştığı sürece besinlerin tüpler aracılığıyla mideye veya ince bağırsağa ulaştırılmasıyla uygulanır ve her aşaması profesyonel sağlık ekibi tarafından planlanır. Uygulama başlamadan önce kişinin tıbbi durumu, yutma fonksiyonu, bağırsak hareketleri, sıvı dengesi ve besin ihtiyacı değerlendirilir. Ardından hangi tür tüpün kullanılacağı belirlenir. Kısa süreli ihtiyaçlarda burundan mideye uzanan nazogastrik tüp, uzun süreli ihtiyaçlarda ise karın üzerinden mideye açılan gastrostomi ya da ince bağırsağa açılan jejunostomi tercih edilir. Tüp yerleştirildikten sonra beslenme formülleri seçilir. Bu formüller kişinin enerji, protein, vitamin, mineral ve sıvı ihtiyaçlarına göre düzenlenmiş özel içeriklerdir. İlk aşamada düşük hızla başlanır. Bu süreç “beslenmeye alıştırma dönemi” olarak bilinir. Vücut formüle adapte oldukça hız kademeli olarak artırılır.
Enteral beslenme sürekli damla yöntemi (pompa ile yavaş akış), aralıklı besleme (belirli saatlerde kontrollü miktarlarda verilme) veya bolus besleme (siringe ile belirli porsiyonların verilmesi) şeklinde uygulanabilir. Hangi yöntemin seçileceği kişinin toleransına göre belirlenir. Tüpün tıkanmaması için besleme öncesi ve sonrası su verilmesi gerekir. Formüller oda sıcaklığında tutulur ve hızlı verilmez. Çünkü hızlı uygulama mide rahatsızlığı, bulantı ya da ishal gibi sorunlara yol açabilir. Süreç boyunca kişinin sıvı dengesi, elektrolitleri, kilo değişimi ve sindirim toleransı düzenli olarak takip edilir. Enteral beslenme doğru planlandığında hem güvenli hem de vücudun ihtiyaç duyduğu besinlerin sindirim sistemi üzerinden sağlandığı etkili bir yöntem hâline gelir.
ENTEREAL BESLENME ÖRNEĞİ
Enteral beslenme kişiye özel düzenlenir. Bu nedenle gerçek uygulama mutlaka doktor ve diyetisyen tarafından belirlenmelidir.
Nazogastrik tüp kullanıldığı varsayılarak hazırlanmıştır. Gastrostomi veya jejunostomi uygulamalarında akış hızları ve formül yoğunlukları değişebilir.
Sabah (08:00) – İlk Besleme
Öğle (12:00) – İkinci Besleme
İkindi (16:00) – Üçüncü Besleme
Akşam (20:00) – Dördüncü Besleme
Toplam Günlük Enerji (Örnek)
Her besleme sonrası aşağıdaki durumlar takip edilir:
Tolerans iyi ise formül miktarı veya kalorisi yavaşça artırılabilir. Tolerans kötüleşirse akış hızı azaltılır ya da daha kolay sindirilen bir formüle geçilir. Enteral beslenme, bireyin ağızdan yeterli miktarda besin alamadığı ancak sindirim sisteminin normal şekilde çalışmaya devam ettiği durumlarda uygulanır. Yutma güçlüğü yaşayan hastalar, nörolojik hastalıklar nedeniyle yemek yutamayan kişiler, ileri yaşlı bireyler, ağır cerrahi operasyonlardan sonra geçici olarak ağızdan beslenemeyen hastalar bu yönteme ihtiyaç duyabilir. Kanser tedavisi sırasında iştahsızlık, kilo kaybı veya ağız–yutak bölgesinde oluşan sorunlar nedeniyle normal beslenmenin mümkün olmadığı durumlarda da tercih edilir.
Travma, felç, ciddi yanıklar ya da yoğun bakım süreçlerinde kişinin enerji ve protein gereksinimini karşılamak için sağlıklı beslenme önemli bir destek sağlar. Bağırsakların çalışabildiği her durumda enteral yöntem, damardan verilen parenteral beslenmeye göre daha güvenli ve doğal kabul edilir. Bu nedenle enteral beslenme, hem kısa süreli beslenme güçlüğü yaşayan kişilerde hem de uzun dönemli tıbbi bakım gerektiren hastalarda temel bir beslenme yöntemi olarak uygulanır.
