Antalya'nın zincirleri 542 yıldır Vatikan'da
542 yıldır Vatikan'daki St. Pierre Kilisesi'nin gizli bölümünde duran zincirlerin esrarını Vatikan Gizli Arşivleri'ne Türkiye'den girebilen tek kişi olan Dr. Rinaldo Marmara çözdü
HT PAZAR / Bülent GÜNAL
Vatikan Gizli Arşivleri üzerine yaptığı araştırmalarla tanınan Türkiye Katolik Ruhani Reisler Kurulu’nun resmi tarihçisi Dr. Rinaldo Marmara, 542 yıldır Vatikan’daki St. Pierre Kilisesi’nde tutulan çok ilginç bir ‘emaneti’ gün yüzüne çıkardı. Fatih Sultan Mehmed döneminde Haçlı saldırılarından korunmak için Antalya Limanı’na gerilen ve 1472 yılında Haçlı Donanması tarafından Vatikan’a götürülen zincirleri... Dr. Marmara, İstanbul’un fethinde Haliç’e gerilen zincirlerin bir benzerinin 15. yüzyılda Antalya Limanı’nda gerili olduğunu söylüyor ve bu tarihi zincirin hikâyesini şu sözlerle anlatıyor: “Bugüne kadar özellikle İstanbul levantenleri üzerine çalışmalar yaparken son 1 yıldır Vatikan belgeleri ışığında İzmir levantenleri üzerine yoğunlaşmaya başladım. İzmir tarihi üzerine çalışırken bir belgede Papa 4. Sixtus döneminde, 1472 yılında Haçlı Donanması’nın İzmir ve Antalya’ya yaptığı saldırılar anlatıyordu. Bu saldırılarda Antalya Limanı’nın topa tutulduğu ama alınamadığı, anı olarak ise limanı çevreleyen zincirlerin sökülüp Vatikan’a götürüldüğü yazıyordu.” Dr. Marmara, bu bilgiler ışığında uzun süre zincirin izini sürmüş.
VATİKAN BÜYÜK LÜGAT’INDA HATA MI YAPILDI?
“Zincir, Vatikan’daki St. Pierre Kilisesi’ndeydi ama ziyarete açık olmayan bir bölümdeydi. Özel izin alarak St. Pierre Kilisesi’ne gittim ve zinciri görüntüledim.’’ Ancak Dr. Marmara zincirin hikâyesini araştırırken dikkatini bir nokta çekiyor. Vatikan tarihinin bütün detaylarının anlatıldığı 103 ciltlik ‘Kilise Tarihi Derin Bilgi Lügatı’nın 67. cildinde yer alan bilgiye göre zincir, Antalya değil İzmir’den getirtiliyor. “Oysa” diyor Dr. Marmara, “Gerek kitabede verilen bilgi, gerekse tarihçi Hammer’in Büyük Osmanlı Tarihi adlı kitabında, zincirin İzmir değil Antalya Limanı’ndan sökülüp götürüldüğü yazıyor. İki önemli kaynak bu zincir hakkında farklı bilgiler veriyor.’’ Zincirin gerili olduğu duvarın hemen yanı başında bulunan kitabede ise şu yazıyor: “Papa 4. Sixtus’un kumandanlarından Kardinal Olivero Carafa, Smyrna’yı (İzmir) kuvvet kullanarak işgal ettikten sonra Asya kentlerinden Satalia (Antalya) Limanı’na saldırdı ve demir zinciri oradan çıkarıp bu kilisenin kapı kanatlarına astı.”
‘Haçlı Donanması 85 kadırgadan oluşuyordu’
1472 yılında Antalya’yı alamayınca zincirleri söküp Vatikan’a götüren Haçlı Donanması, Hammer’in Büyük Osmanlı Tarihi’nde şöyle anlatılıyor: “85 kadırgadan oluşan donanma Delos ve Midilli’yi yağmalayıp İzmir’i yaktı. Bu donanma 19 Papalık kadırgası, 17 Napoli, 12 Slovenya, 2 Rodos Şovalyeleri ve 47 de Venedik’in kadırgalarından oluşmaktaydı. Haçlı Donanması geçtiği her yeri kan ve ateşe boğdu. Yıkıma uğrattığı bütün kentler içinde İzmir ve Antalya’dan daha acınası bir akıbete maruz kalan olmadı. Antalya o dönemde Küçük Asya’nın en büyük ve zengin denizci kentlerinden biriydi. Muazzam bir ticaret merkezi ve başta Mısır ile Suriye olmak üzere her milletten tüccarların sıklıkla uğradığı bir yerdi. Kent açıklarına ulaşan Vittore Soranzo emrindeki 10 kadırga, limanı kapatan zincirleri top atışlarıyla koparır. Pazaryerini talan edip gemilerine yüklerler. Demir almadan önce dükkânların bulunduğu mahalleleri ateşe verir ve kenti çevreleyen verimli ağaç ekimliklerini yerle bir ederler.” Hammer, Haçlılar’ın parçaladıkları zincirin bir parçasını da harp ganimeti alarak yanlarına aldığının altını çiziyor.
‘Dede Korkut’un bilinen ilk nüshası da Vatikan’da’
St. Pierre Kilisesi’nde saklı duran zincir de gösteriyor ki Vatikan Türk tarihi açısından önemli belgeleri barındırıyor. Dr. Rinaldo Marmara, Vatikan arşivlerinin Türk tarihi açısından önemi şöyle açıklıyor. “Yıllardır verdiğim uğraş Türkiye’yi yakından ilgilendiren, Türk tarihi açısından son derece önemli olan Vatikan arşivlerini gün yüzüne çıkarmak. Çünkü Vatikan Arşivleri açıklanmadan Türk tarihi eksik kalır. Bu gizli belgelere ulaşabilmek için ise katalog hazırlanması şart. Şu günlerde İzmirli işadamı Arkas Holding Yönetim Kurulu Başkanı Lucien Arkas’ın desteğiyle Vatikan Gizli Arşivleri’ni kullanarak İzmir tarihinin 19. Yüzyıl Levantenleri üzerine araştırmalarımı sürdürüyorum. Yakında bu çalışmam kitap olarak da yayınlanacak. St. Pierre Kilisesi’nde saklı duran zincir de gösteriyor ki Vatikan Türk tarihi açısından sadece belgeleri değil birçok eşyayı, emaneti de barındırıyor. Bunlardan biri de Dede Korkut’un bilinen ilk nüshası. Bu nüshayı da Türkiye’ye getirip sergilemeyi hedefliyorum.”
