Mustafa ALKAN / HT PAZAR

 

İki yıl önce Facebook, anadili İngilizce olan kullanıcıları arasında rastgele seçtiği 689 bin 3 kişinin ana sayfasında görünecek durum güncellemelerini belirleyen algoritmasını, kimseye haber vermeden değiştirdi. Çünkü ABD”nin Cornwell ve California Üniversitesi uzmanları “Duyguların bulaşıcı olduğuna” dair tezlerini sınamak için Facebook’tan yardım istemişti. Facebook’un Veri Uzmanı Adam Kramer de deneyin sonucunu merak ediyordu. Bir hafta sürecek deneyler hemen başlatıldı. Süre sonunda bilim insanları, tezlerinin doğrulandığına memnun, makalelerini kaleme aldılar.

Fakat o makale, geçen ay saygın PNAS Dergisi’nde yayımlandığında beklemedikleri tepkiyle karşılaştılar. Guardian’ın deneyi duyurmasının ardından Facebook’ta eleştiri yağdı. Mark Zuckerberg ve ekibinin toplum mühendisliğine, düpedüz “Büyük Biraderliğe” soyunduğu, kullanıcıların mahremiyetinden sonra duygularının da ihlal edildiği savunuldu. Tepkiler çığ gibi büyüyünce, Facebook”un 2 numaralı yöneticisi Sheryl Sandberg Resmen özür diledi. Adam Kramer, Facebook sayfasına “Araştırmanın yarattığı endişeden dolayı araştırma takımının çok üzgün olduğunu” yazdı.

 

SEVENLERİ FİLTRELEMİŞLER

Özrü yeterli bulsanız bile yeniden Facebook’a gömülmeden önce deneyin dikkate alınması gereken çok ciddi yönlerinin bulunduğunu göz ardı etmemekte fayda var. Her şeyden önce bu deney, Facebook’un bize sevdiklerimizin haberlerini süzgeçten geçirerek aktardığını öğretti.

Cornwell profesörlerinin PNAS’ta yazdığına göre Facebook, kullanıcının en çok ilgi duyduğu içeriği görüntülemek için bir sıralama algoritması geliştirdi ve bunu sürekli yeniliyor. Yani bütün arkadaş listenizin yazdıklarını değil, daha önce yazdıklarına tepki verdiğiniz, beğendiğiniz veya yorum yazdığınız eş dostunuzun güncellemelerini görüyorsunuz. Diğerleriyse belleğinizde olduğu kadar Facebook’ta da yitip gidiyor.

 

KİMİNE NEŞE KİMİNE GAM KEDER

Zaten bu filtreleme sayesinde Cornwell’in istediği deney gerçekleşebildi: Facebook, denek olarak kullandığı yaklaşık 700 bin kullanıcının yarısına daha fazla “pozitif” paylaşımları, diğer yarısına ise daha “olumsuz” haberleri seçerek verdi. Deneyi yapanların söylediği göre görüntülenecek gönderilerin içeriklerine dokunmadı. Sadece bazı olumsuz ve olumlu kelimeler içeren içerikleri tespit edip bunların kişilerin ana sayfasında daha fazla görünmesini sağladı. Yani kimisi yakınlarının ölüm, kaza, işsizlik, ayrılık gibi kederli havadislerine gark olurken, diğerleri doğum, mezuniyet, evlilik, yeni ilişki, yeni iş, iyi geçen tatil ve seyahat gibi gülümseten haberlerini aldı. Sonuçta eş dosttan daha fazla olumlu haber alan kişilerin daha fazla olumlu ifadeler içeren durum güncellemesi girdiği, olumsuz haberler alanların hüzünlendiği ve karamsar mesajlar yazdığı ortaya çıktı.

 

SANAL KİTLE İMHA SİLAHI

Facebook’un insanların duygularıyla oynayan deneyinin de hukukiliği konusu da çok tartışıldı. Ancak deneyin hukukiliği veya bilimsel etiğinin ötesinde önemli olduğunu düşünenlerin sayısı az değil.

Sosyal medya konusunda dünyanın sayılı uzmanlarından olan ABD’nin Kuzey Carolina Üniversitesi sosyologlarından Zeynep Tüfekçi bunların başında geliyor. Tüfekçi, ABD’nin saygın fikir sitesi Medium.com’da kaleme aldığı etkileyici yazısında şöyle diyor: “Büyük şirketler, hükümetler bugün artık kişiliklerimizi, zafiyetlerimizi, ilişkiler ağımızı sessizce ortaya çıkarıp şekillendirmek, fikirlerimize, arzularımıza ve rüyalarımıza yön vermek için yeni araçlara, görünmez yöntemlere sahip.”

O silaha bugünlerde “Büyük veri” (Big Data) deniyor ve Facebook’da bundan kallavi bir porsiyona sahip. Wired Dergisi yazarı Katie Collins de bu tehlikenin altını çizdi: “Deney meselesi bizlere Facebook’un bilgi satan bir ticari işletme olduğunu hatırlattı. Facebook’un data mühendisleri, işe alındıklarında ‘Cennete geldim’ diye düşünüyordur herhalde. Bu cennette ‘veri’ ile ‘insan’ arasındaki çizgiyi unutmaları pek muhtemel.”

‘Big data’ ilk kez tedirginlik yaratmıyor. Kişisel bilgilerin gönüllü olarak saçıldığı sosyal paylaşım siteleri patlama yaptığından, akıllı kent uygulamaları yerleşim alanlarını birer kamera ve sensörler evreni haline getirdiğinden beri yüzlerce yazı kaleme alındı. Tekmili birden özeti şu: Büyük veri doğru kullanılırsa zamandan, paradan ve enerjiden tasarruf eder, doğayı kirletmez ve hayat kalitemizi artırırız; ama kötüye kullanılırsa dünyayı bir cehenneme çevirebiliriz.

Değerli Haberturk.com okurları.

Haberturk.com ekibi olarak Türkiye’de ve dünyada yaşanan ve haber değeri taşıyan her türlü gelişmeyi sizlere en hızlı, en objektif ve en doyurucu şekilde ulaştırmak için çalışıyoruz. Yoğun gündem içerisinde sunduğumuz haberlerimizle ve olaylarla ilgili eleştiri, görüş, yorumlarınız bizler için çok önemli. Fakat karşılıklı saygı ve yasalara uygunluk çerçevesinde oluşturduğumuz yorum platformlarında daha sağlıklı bir tartışma ortamını temin etmek amacıyla ortaya koyduğumuz bazı yorum ve moderasyon kurallarımıza dikkatinizi çekmek istiyoruz.

Sayfamızda Türkiye Cumhuriyeti kanunlarına ve evrensel insan haklarına aykırı yorumlar onaylanmaz ve silinir. Okurlarımız tarafından yapılan yorumların, (yorum yapan diğer okurlarımıza yönelik yorumlar da dahil olmak üzere) kişilere, ülkelere, topluluklara, sosyal sınıflara ırk, cinsiyet, din, dil başta olmak üzere ayrımcılık unsurları taşıması durumunda yorum editörlerimiz yorumları onaylamayacaktır ve yorumlar silinecektir. Onaylanmayacak ve silinecek yorumlar kategorisinde aşağılama, nefret söylemi, küfür, hakaret, kadın ve çocuk istismarı, hayvanlara yönelik şiddet söylemi içeren yorumlar da yer almaktadır. Suçu ve suçluyu övmek, Türkiye Cumhuriyeti yasalarına göre suçtur. Bu nedenle bu tarz okur yorumları da doğal olarak Haberturk.com yorum sayfalarında yer almayacaktır.

Ayrıca Haberturk.com yorum sayfalarında Türkiye Cumhuriyeti mahkemelerinde doğruluğu ispat edilemeyecek iddia, itham ve karalama içeren, halkın tamamını veya bir bölümünü kin ve düşmanlığa tahrik eden, provokatif yorumlar da yapılamaz.

Yorumlarda markaların ticari itibarını zedeleyici, karalayıcı ve herhangi bir şekilde ticari zarara yol açabilecek yorumlar onaylanmayacak ve silinecektir. Aynı şekilde bir markaya yönelik promosyon veya reklam amaçlı yorumlar da onaylanmayacak ve silinecek yorumlar kategorisindedir. Başka hiçbir siteden alınan linkler Haberturk.com yorum sayfalarında paylaşılamaz.

Haberturk.com yorum sayfalarında paylaşılan tüm yorumların yasal sorumluluğu yorumu yapan okura aittir ve Haberturk.com bunlardan sorumlu tutulamaz.

Haberturk.com yorum sayfalarında yorum yapan her okur, yukarıda belirtilen kuralları, sitemizde yayınlanan Kullanım Koşulları'nı ve Gizlilik Sözleşmesi'ni peşinen okumuş ve kabul etmiş sayılır.

Bizlerle ve diğer okurlarımızla yorum kurallarına uygun yorumlarınızı, görüşlerinizi yasalar, saygı, nezaket, birlikte yaşama kuralları ve insan haklarına uygun şekilde paylaştığınız için teşekkür ederiz.

BU EKRANI KAPATMAK İÇİN TIKLAYIN!
SEN DE DÜŞÜNCELERİNİ PAYLAŞ!(0)
* Yorum kurallarını okumak için tıklayınız!